ساخت بناهای آموزشی به شیوه جدید در ایران در اوایل قرن شمسی گذشته با فعالیت معمارانی مانند آندره گدار، ماکسیم سیرو، نیکلای مارکوف و… وارد مرحله جدیدی از رشد و توسعه شد. در این میان، نیکلای مارکوف جایگاه ویژهای دارد: معماری که زیر نظر آندره گدار، در طرح و ساخت دانشگاه تهران شرکت داشت و مدارس و موسسات آموزشی معتبری مانند دبیرستان البرز (۱۳۰۴)، دانشسرای عالی (۱۳۰۷)، مدرسه عالی فلاحت (۱۳۰۷)، تجدید بنای دارالفنون (۱۳۰۷-۱۳۱۴)، دانشسرای مقدماتی (۱۳۱۶) و چند مرکز آموزشی در دیگر نقاط کشور (دبستانهای ساری در ۱۳۱۲ و همدان در ۱۳۱۳) با طراحی و نظارت او ساخته شدند.
نیکلای مارکوف در سال۱۸۸۲ در تفلیس زاده شد. او در سال۱۹۱۰ از آکادمی هنرهای زیبای سن پترزبورگ فارغالتحصیل شد و سپس تا سال۱۹۱۴ در بخش فارسی دانشکده شرقشناسی این دانشگاه تحصیل کرد. مارکوف در جنگ جهانی اول بهعنوان داوطلب در ارتش روسیه در قفقاز خدمت کرد. در سال۱۹۱۷ میلادی آجودان فرماندهی بریگاد قزاق شد که یک واحد ویژه نظامی در ایران بود که ناصرالدین شاه آن را تشکیل داده بود. در ارتش ایران به درجه ژنرالی رسید و پس از انقلاب اکتبر روسیه در ایران ماندگار شد. در سال۱۹۲۱ میلادی از بریگاد قزاق خارج شد و به حرفه معماری بازگشت. نیکلای مارکوف در شهرداری تهران استخدام شد.
این معمار روسیتبار با ساخت بیش از ۲۰اثر معماری در ایران و بهویژه در تهران، از پیشگامان معماری مدرن در ایران محسوب میشود. مارکوف معماری اسلامی و شیوههای سنتی احداث بناهای ایرانی و مصالح محلی از قبیل آجر، سنگ، کاشی و گچ را میستود. درواقع، آجرهای خشتی که وی به کار میبرد، به نام آجر مارکوفی مشهور شد. شهر تهران در دهه اول و دوم قرن گذشته پر از ساختمانهایی به سبک او شد؛ سبکی که تلفیق چهار نوع فرهنگ را به نمایش میگذاشت:
مدرن، التقاطی، غربی و ایرانی. آرت دکو و جریانهای موازی در اروپا و آمریکا استفاده از نتایج پژوهشهای باستانشناسی، بهویژه نتایج مربوط به دوران اسلامی و صفوی در طراحی بر روش معماری مارکوف تاثیر گذاشتند. استفاده از فناوری محلی متاثر از کشفیات باستانشناسی در طراحی بناها از دیگر ویژگیهای کار مارکوف بود. مقبره او در گورستان دولاب تهران قرار دارد.
تصویر دبیرستان البرز: ساختمان دبیرستان البرز از نخستین کارهای مارکوف در ایران محسوب میشود.
/دنیای اقتصاد
