⬇️✳️برجام ۲:
ترامپ وعده توافقی بهتر با ایران را داده است، اما این توافق هم شبیه توافق اوباماست.
ترامپ باید نشان دهد که میتواند توافقی بهتر از آنچه کنار گذاشت، با تهران ببندد.
پایگاه خبری فخر نیوز
دو ماه پیش، ترامپ ایران را به «بمبارانی که تا به حال ندیدهاند» تهدید کرد. وزارت خارجه ایران در پاسخ گفت: «خشونت، خشونت میآورد.»
خوشبختانه لحن این سخنان تندتر نشده است. ایالات متحده و ایران تاکنون سه دور مذاکره داشتهاند که هدف آنها مهار بلندپروازی های هستهای ایران است. این مذاکرات اولیه، عمدتاً غیرمستقیم بودهاند و دولت عمان نقش میانجی را داشته است و هر دو طرف آن را مثبت ارزیابی کردهاند. مذاکره بهجای تهدید، نشانهای امیدوارکننده از پیشرفت است.
حدود هفت سال از زمانی میگذرد که ترامپ در دوره اول ریاست جمهوریاش، بطور ناگهانی ایالات متحده را از توافق برجام خارج کرد. آن توافق که در ژوئیه ۲۰۱۵ نهایی شده بود، یکی از بزرگترین دستاوردهای سیاست خارجی دولت اوباما محسوب میشد، شاید همین یکی از دلایلی بود که ترامپ احساس کرد باید آن را لغو کند. ترامپ قول داد که توافق بهتری ارائه دهد، اما تا پایان دورهاش در سال ۲۰۲۱ هیچ مذاکره جدیدی صورت نگرفت.
البته توافق اولیه بدون نقص نبود. مثلاً بندهایی داشت که پس از ۱۰ یا ۱۵ سال منقضی میشدند و منتقدان میگفتند این اجازه را به ایران میداد تا در آینده سلاح هستهای تولید کند. همچنین این توافق درباره حمایت ایران از نیروهای نیابتی منطقهای مانند حزبالله در جنوب لبنان، حوثیها در یمن، شبهنظامیان شیعه در عراق و حماس در غزه سکوت کرده بود.
با این حال، توافق سال ۲۰۱۵ محدودیتهای سختی بر برنامه هستهای ایران اعمال کرد. ایران فقط اجازه داشت اورانیوم را تا سطح ۳.۶۷ درصد غنیسازی کند، یعنی کمتر از ۲۰ درصدی که برای بیشتر کاربردهای صلحآمیز نیاز است و خیلی پایینتر از ۹۰ درصدی که برای سلاح هستهای لازم است. ایران همچنین باید تعداد سانتریفیوژهای غنیسازی خود را از حدود ۱۹٬۰۰۰ به حدود ۶٬۰۰۰ دستگاه کاهش میداد. علاوه بر این، ایران با بازرسیهای شدید آژانس بینالمللی انرژی اتمی موافقت کرده بود.
این محدودیتها، زمان لازم برای تولید مواد شکافتپذیر کافی برای ساخت سلاح هستهای را از حدود دو ماه به بیش از یک سال افزایش داد.
در ازای این محدودیتها، ایران از برخی تحریمهای ایالات متحده و بینالمللی معاف شد و میلیاردها دلار از داراییهایش که در بانکهای خارجی مسدود شده بودند، آزاد گردید. منتقدان گفتند که ایران خیلی زود از این تحریمها معاف شد و پول زیادی برای حمایت از گروه های نیابتی در خاورمیانه دریافت کرد.
همچنین برجام اشارهای به برنامه موشکهای بالستیک ایران نکرده بود، موشکهایی که میتوانند حامل کلاهک هستهای باشند. اکنون ایران یکی از بزرگترین زرادخانههای موشکی منطقه را دارد. این کشور در آوریل و دوباره در اکتبر سال گذشته از حدود ۳۰۰ موشک برای حمله مستقیم و بیسابقه به اسرائیل استفاده کرد وگماندمی رود هزاران موشک دیگر نیز در اختیار دارد.
اکنون این ترامپ و تیمش هستند که باید نشان دهند میتوانند به توافقی بهتر برسند، توافقی که در نهایت شبیه به همان توافق قبلی نباشد.
تا اینجای کار، بنا به گفته مقامهای ایرانی، مذاکرات فقط بر برنامه هستهای ایران متمرکز بوده است. بحث درباره حمایت تهران از گروههای نیابتی منطقهای و برنامه موشکیاش ظاهراً خارج از دستور کار بودهاند. به عبارت دیگر، این مذاکرات شباهت زیادی با همان توافقی دارد که ترامپ رها کرد.
ایران اکنون در مقایسه با سال ۲۰۱۵ در موضع ضعیفتری قرار دارد. اقتصادش به شدت تحت تأثیر تحریمها آسیب دیده و جنگ با اسرائیل برخی از توان دفاع هواییاش را نابود کرده و نیروهای نیابتیاش را تضعیف کرده است. مهمترین متحد منطقهایاش، بشار اسد، در سوریه سقوط کرده است.
اما ایران از سوی دیگر روابط قویتری هم پیدا کرده است. این کشور به تأمینکننده کلیدی سلاح برای روسیه در جنگ اوکراین تبدیل شده و پهپادهای تهاجمی و موشکهای کوتاهبرد ارسال کرده است. این کار همکاری نظامی جدید با مسکو را محکمتر کرده است.
در سال ۲۰۲۱، ایران همچنین وارد یک شراکت استراتژیک ۲۵ ساله با چین شد، که بر اساس آن، پکن مقادیر بیشتری از نفت ایران را میخرد و وعده میلیاردها دلار سرمایهگذاری جدید را داده است. رهبران دو کشور مرتب با هم دیدار میکنند. در ماه مارس، ایران، چین و روسیه مانورهای دریایی مشترکی در خلیج عمان برگزار کردند.
توافق سال ۲۰۱۵ اوباما مؤثر بود، زیرا شامل پنج عضو دائم شورای امنیت سازمان ملل، به علاوه آلمان و اتحادیه اروپا میشد، کشورهایی که مسئول نظارت و اجرای توافق بودند. اما ترامپ ظاهراً ترجیح میدهد بهتنهایی برای توافق جدید تلاش کند. با توجه به اینکه ایران در حال تحکیم روابطش با روسیه، چین و کره شمالی است، ایالات متحده نیز به متحدانش نیاز خواهد داشت، بهویژه برای اعمال تحریمها. ایران احتمالاً بر گرفتن تضمینهایی اصرار خواهد ورزید تا هر توافق آینده به راحتیٕ توافق قبلی لغو نشود.
فخر نیوز: محتوای مطالب ترجمه شده مورد تایید نیست.
