در خصوص انفجار در معادن زغال سنگ
گاز متان یک گاز بی‌رنگ و بی‌بو و سبک تر از هوا است و به شدت قابل اشتعال و انفجار است و به راحتی در هوا می‌سوزد و دی‌اکسید کربن و بخار آب تولید می‌کند. شعله آن کم‌رنگ، کمی درخشان و بسیار داغ است.متان می‌تواند در غلظت‌های حجمی بین ۵% تا ۱۴% با هوا، مخلوط‌های انفجاری تشکیل دهد.
گاز متان در معادن به دلیل طبیعت انفجاری آن بسیار خطرناک است و بخش قابل توجهی از جان باختگان معادن کشور از جمله حادثه تلخ معدن طبس ناشی از انفجار بر اثر این گاز بوده است. با این حال، چندین فناوری و روش جدید برای کنترل و کاهش این خطر توسعه یافته‌اند. معادن کشور کمتر از این فناوری ها برخوردار هستند که علت آن یا تحریم های کشور است که مانع انتقال این فناوری ها شده است یا سودجویی صاحبان معدن تا هزینه استخراج را به حداقل و سود را به حداکثر ممکن برسانند و ابایی هم نداشته باشند تا در این راه از مسائل ایمنی فاکتور بگیرند. درحالیکه مقامات کشور مدعی پیشرفت های کشور در سایه تحریم ها هستند، چطور از این ظرفیت توان داخلی برای کاهش حوادث کار و بلایای ایمنی استفاده نمی شود؟
در اینجا به چندین فناوری و روش جدید برای کنترل و کاهش خطرات انفجار گاز متان در معادن می پردازیم:
سیستم‌های تهویه: سیستم‌های تهویه پیشرفته برای رقیق کردن غلظت‌های متان در هوای معدن ضروری هستند. این سیستم‌ها اطمینان می‌دهند که سطح متان زیر حد انفجاری باقی بماند.
تخلیه متان: این روش شامل حفاری چاه‌های بور در لایه زغال‌سنگ برای استخراج متان قبل از شروع عملیات معدن‌کاری است. متان استخراج شده می‌تواند به عنوان منبع سوخت استفاده شود یا برای کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای سوزانده شود.
سوزاندن متان: زمانی که استفاده اقتصادی از متان ممکن نیست، سوزاندن یک روش موثر برای سوزاندن ایمن گاز و کاهش غلظت آن و کاهش خطر انفجار است.
نظارت بر متان: نظارت مداوم بر سطح متان با استفاده از حسگرهای پیشرفته و تحلیل داده‌های بلادرنگ به تشخیص زودهنگام و اقدام سریع برای جلوگیری از تجمعات خطرناک کمک می‌کند.
اکسیدکننده‌های متان هوای تهویه (VAM): این دستگاه‌ها، غلظت‌های کم متان در هوای تهویه را اکسید می‌کنند و آن را به دی‌اکسید کربن و آب تبدیل می‌کنند، بنابراین خطر انفجار و انتشار گازهای گلخانه‌ای را کاهش می‌دهند.
این فناوری‌ها، هنگامی که با هم ترکیب شوند، به طور قابل توجهی ایمنی و پایداری محیطی عملیات معدن‌کاری را افزایش می‌دهند.
پیشگیری از انفجار در معادن زغال سنگ برای اطمینان از ایمنی معدنچیان بسیار مهم است. در اینجا چند استراتژی موثر آورده شده است:
۱٫ کنترل متان: گاز متان، محصول جانبی تشکیل زغال سنگ، بسیار انفجاری است. سیستم‌های تهویه مؤثر برای رقیق کردن غلظت‌های متان به زیر سطح‌های انفجاری (۵-۱۵%) ضروری هست.
۲٫ مدیریت گرد و غبار زغال سنگ: گرد و غبار زغال سنگ نیز می‌تواند انفجاری باشد. استفاده منظم از گرد سنگ (معمولاً سنگ آهک) به رقیق کردن گرد و غبار زغال سنگ و جلوگیری از انفجار کمک می‌کند. اطمینان از رعایت شیوه‌های صحیح گرد سنگ‌پاشی و حفظ سطح کافی گرد سنگ بسیار مهم است.
۳٫ نظارت و تشخیص: نظارت مداوم بر سطح گازها و غلظت گرد و غبار حیاتی است. نصب حسگرها و آلارم‌هایی که سطوح خطرناک متان و گرد و غبار زغال سنگ را تشخیص می‌دهند می‌تواند هشدارهای اولیه را فراهم کند.
۴٫ کنترل منابع اشتعال: به حداقل رساندن منابع احتمالی اشتعال ضروری است. این شامل استفاده از تجهیزات مجاز که استانداردهای ایمنی را رعایت می‌کنند، اطمینان از ایمنی الکتریکی و استفاده از اسپری‌های آب برای خنک کردن و سرکوب جرقه‌ها در حین عملیات استخراج است.
۵٫ مهر و موم کردن مناطق متروکه: مهر و موم کردن صحیح مناطق متروکه معدن می‌تواند از تجمع و مهاجرت گاز متان به مناطق فعال استخراج جلوگیری کند.
۶٫ آمادگی اضطراری: توسعه و تمرین برنامه‌های پاسخ اضطراری اطمینان می‌دهد که معدنچیان می‌دانند در صورت وقوع انفجار چگونه واکنش نشان دهند. تمرینات و آموزش‌های منظم می‌تواند جان‌ها را نجات دهد.
