روزنامه صبح امروز، مورخ شنبه ۲۷ آبان به تحقیقی اشاره کرده که توسط چند صاحب نظر درباره تاب آوری سد گلستان انجام شده است.
تحقیقی که به صراحت در آن عنوان شده در صورت وقوع هر حادثه ای برای سد گلستان که در قرن نهم هجری ساخته شده پل پرتویی، پل نمایشگاه بین المللی ،باغ وکیل آباد ، رودخانه چهل بازه و هر آنچه در مسیر سد هست ،در هم تنیده شده و ضمن خسارتهای وسیع تلفات جانی بسیاری نیز بر جای خواهد گذاشت.
در این خصوص گزارشگر این روزنامه به گفتگو با ادریس قائمی، مدیر بهره برداری و نگهداری تاسیسات آبی خراسان رضوی پرداخته است که حاوی نکات قابل توجهی است:
📌وی در خصوص پایداری سد گلستان و نحوه رصد و پایش این سد گفته است:
کلا کنترل سدها چه خاکی و چه بتنی باید به شکل مستمر با ابزارهای دقیق از نقشه برداری ها گرفته تا جابجایی آب ها رصد شود. درباره سدهای خاکی تراوش و حرکت آب و در مورد سدهای بتنی ترک و جابجایی های عمودی و افقی و گسلها.
اما در مورد سدی که متعلق به دوران صفویه و آجری و ساروج است، این رصد و پایش انجام نشده که علت آن این است که سد در اختیار آستان قدس است و آنها مدعی اند با توجه به همان مرمت ۱۵ سال پیش مصالح خوب بکار برده اند و سازه مشکلی ندارد.
وی می افزاید: قطعا وقتی ۱۵ سال از عمر یک سازه بگذرد باید رصد شود تا ببینیم چه کارهایی امکان پذیر بوده ولی توسط بهره بردار انجام نشده که این خود غفلت و کوتاهی است و چه کارهایی امکان انجامش نبوده که نیازمند تمهیدات است. در واقع وقتی احساس می شود نمی توان یک سازه را کنترل کرد، باید برایش تمهیدات ببینی، بعنوان مثال جمعیت پایین دست زیاد نشود، آب گیری زیاد صورت نگیرد، توسط ابزارها کنترل و ایمنی سد بطور مستمر رصد شود، اقدامات ترمیمی انجام شود و….
این در حالی است که آستان قدس هیچ برنامه ای برای پایش سد ندارد؛و ما در جریان پایش سد نیستیم
وی ادامه می دهد:
ما اعلام کردیم برای بررسی پایداری سد باید به سمت پایش های فنی برویم اما آسیب از جنس فرسایشی پایین دست مشهود است.
این مقام مسئول در پاسخ به این سوال که آیا باید نگران سد گلستان باشیم، می گوید:
📌بله باید نگران باشیم چون هر سازه ای که پشتش آب ذخیره بشود یک خطر بالقوه ولو در حد یک آسیب جزئی محسوب میشود و آنچه مورد اهمیت است حفظ جان مردم است. تغییرات سد حتی اگر میلیمتری هم باشد در هر جایی معنای خاص خودش را دارد.
اگر جریان سیلابی داشته باشیم ،چنانچه آب دفعتاً چه از بالای سد رها شود – هر چند روگذری آب برای سد آسیب زننده است و چه – مجبور به تخلیه از دریچه ها شویم، پهنه آبی خطر آفرینی ایجاد می کند از این رو به آستان قدس گفتیم باید ظرفیتهای تخلیه سد آماده و دریچه های تحتانی قابل مانور باشند.
اما واقعیت این است که دریچه های سد به خاطر رسوب زیاد بسته شده و کارآیی ندارد. خود سد هم که از ساروج است و ۱۵ سال پیش با آلیاژ پوشانده شده پس دست کمی از سد خاکی ندارد اگر روگذر آب مستمر شود سد آسیب می بیند.
وقتی رسما از پایداری سد بخاطر عدم نصب ابزار اطمینان نداریم، لااقل مکان مدیریت مخزن های تحتانی را داشته باشیم که به دلیل جمع شدن گل و لای مسدود شده اند. ولی ما کارمان لایروبی سد و باز کردن دریچه هاست، ولی آستان قدس با مطرح کردن بحث هدر رفت آب زیر بار نرفت. در حالیکه حتی اگر آب رها بشود وارد خاک شده و سفره های آب زیر زمینی پایین دست را تغذیه میکند. حتی اگر دریچه ها بعد از نصب آب بند نشوند ما آن را اصلاح میکنیم حتی اصلاح هم نشود بهتر از آن است که دریچه ها در صورت لزوم باز نشوند. ما یک دستور العمل داریم که بر اساس آن وقتی جریان سیلابی گل آلود وارد مخزن میشود دریچه های تحتانی را برای تخلیه رسوب باز میکنیم تا عمر مفید سد بالا برود که این خود مستلزم از دست دادن آب است. این کار در سد گلستان اصلا انجام نشده و دریچه های تخلیه تحتانی از کار افتاده هر چند آستان قدس می گوید لایروبی مکانیکی کرده که کاری منسوخ شده و پر هزینه است . سطح زیرین سد پر شده از لجن و گل و لای پس امکان چنین کاری نیست و اگر هم انجام شود، خود اثر قابل ملاحظه ای ندارد. علاوه بر این که هزینه کردن به این صورت به اندازه ساخت یک سد هزینه بر است. ضمن این که بعد از دو متر ماشین در گل و لای فرو می رود و اصلا قادر به حرکت نیست.
وی در پاسخ به این سوال پس نتیجه می گیریم سد گلستان پایداری ندارد، افزود:
📌ما نمی دانیم وضعیتش چگونه است. سد نیاز به رصد دارد. سدی که قدمت دارد آخرین بار که ترمیم شد ۱۵ سال پیش بوده دریچه هایش هم که باز نمی شود رسوباتش هم زیاد شده تحت پایش هم که نبوده پس ممکن است پایداری نداشته باشد؟ بله ضمن این که ما دوره پیک سیلاب داریم سیلاب یک باره اتفاق می افتد اوج میگیرد و فروکش میکند و در همان مقطع خسارت میزند. پس باید دریچه ها قابلیت عبور داشته باشند تا سد تخریب نشود.
بر اساس یک فرض منطقی این سازه ۱۵ سال پیش الان همان سازه نیست.
