۱.مقدمه:
ﺑﺮﺍﺳﺎﺱ ﭘﮋﻭﻫﺶﻫﺎﻱ ﺻﻮﺭﺕﮔﺮﻓﺘﻪ، ﺍﻋﺘﻘﺎﺩ ﺑﻪ ﺩﺭﺧﺘﺎﻥ ﻣﻘﺪﺱ ﻛﻤﺎﺑﻴﺶ ﺩﺭ ﺳﺮﺍﺳﺮ ﺟﻬﺎﻥ ﻭ ﺑﺎ ﺩﻻﻳـﻞ ﻣﺘﻌـﺪﺩ ﻭﺟـﻮﺩ ﺩﺍﺭﺩ. ﺩﺭ ﻓﺮﻫﻨﮓ ﻋﺎمه ﺍﻳﺮﺍﻧﻴﺎﻥ ﻧﻴﺰ ﺑﺮﺍﻱ ﺑﺮﺧﻲ ﺍﺯ ﮔﻴﺎﻫﺎﻥ ﻭ ﺩﺭﺧﺘﺎﻥ ﻧﻴﺮﻭ ﻭ ﺧﻮﺍﺹ ﻭ ﺗﻘﺪﺱ ﺧﺎﺻﻲ ﻗﺎﺋـﻞ ﺑـﻮﺩﻩﺍﻧـﺪ. ﺩﺭ ﺍﻳـﺮﺍﻥ ﻛﻤﺘـﺮ ﻣﺤﻠﻲ ﺍﺳﺖ ﻛﻪ ﻧﻤﻮﻧﻪﺍﻱ ﺍﺯ ﺩﺭﺧﺘﺎﻥ ﻣﻮﺭﺩ ﺍﺣﺘﺮﺍﻡ ﺭﺍ ﻧﺪﺍﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ. ﺍﻳﻦ ﺩﺭﺧﺘﺎﻥ ﮔﻮﻧﺎﮔﻮﻥ، ﺩﺭ ﺑـﺎﻭﺭ ﻋﺎﻣـه ﻣـﺮﺩﻡ ﻭﻳﮋﮔـﻲﻫـﺎﻳﻲ ﻛﻢﻭﺑﻴﺶ ﻳﻜﺴﺎﻥ ﺩﺍﺭﻧﺪ؛ ﺍﺯ ﺟﻤﻠﻪ ﺍﻳﻨﻜﻪ ﺑﺮﻳﺪﻥ ﺁﻧﻬﺎ ﻭ ﺣﺘﻲ ﺷﻜﺴﺘﻦ ﺷﺎﺧﻪﻫﺎﻳﺸﺎﻥ ﺳﺒﺐ ﻧﺎﺑﻮﺩﻱ ﻳـﺎ ﺯﻳـﺎﻥﻫـﺎﻱ ﻣﻬـﻢ ﺑـﺮﺍﻱ ﺷﻜﻨﻨﺪﻩ ﺩﺭﺑﺮﺧﻮﺍﻫﺪ ﺩﺍﺷﺖ. ﺍﻳﻦ ﺩﺭﺧﺘﺎﻥ ﺑﺮﺁﻭﺭﻧﺪه ﺣﺎﺟﺎﺕ ﻧﻴﺎﺯﻣﻨﺪﺍﻥ ﺑﻮﺩﻩ، ﺩﺭ ﺩﻓﻊ ﺑﺮﺧﻲ ﺍﻣﺮﺍﺽ ﻭ ﭼﺸﻢ ﺯﺧـﻢ ﻣﺆﺛﺮﻧـﺪ. ﺩﺭ ﻣﻴـﺎﻥ ﻣﺴـﻠﻤﺎﻧﺎﻥ، ﺗﻘﺪﺱ ﺩﺭﺧﺘﺎﻥ ﺧﺎﺹ، ﺑﻴﺸﺘﺮ ﺑﺎ ﺗﺠﻠﻲ ﺧﺪﺍ ﻭ ﺟﺎﻳﮕﺎﻩ ﺍﺭﻭﺍﺡ ﭘﺎﻙ ﺍﻭﻟﻴﺎ ﻭ ﻋﺮﻓﺎ ﻳﺎ ﺑﺎ ﻣﻘﺒﺮﻩﻫﺎﻱ ﺁﻧﺎﻥ ﻳﺎ ﺑﺎ ﺍﻋﻤﺎﻝ ﻭ ﻭﻗـﺎﻳﻊ ﺯﻧـﺪﮔﻲ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮﺍﻥ ﻭ ﺭﻫﺒﺮﺍﻥ ﻣﺬﻫﺒﻲ ﻣﺮﺗﺒﻂ ﺍﺳﺖ.
۲. منشا ﺗﻘﺪﺱ ﺩﺭﺧﺖ
ﻣﻄﺎﺑﻖ مطالعات،ﺩﺭﺧﺖﭘﺮﺳﺘﻲ ﺗﻘﺮﻳﺒﺎً ﺩﺭ ﻣﻴﺎﻥ همه ﻃﻮﺍﻳﻒ ﺑﺰﺭﮒ ﺍﺭﻭﭘـﺎﻳﻲ ﺁﺭﻳـﺎﻳﻲﺗﺒـﺎﺭ ﻭﺟـﻮﺩ ﺩﺍﺷـﺘﻪ ﺍﺳـﺖ. ﻭﺟﻮﺩ ﺑﻠﻮﻁﭘﺮﺳﺘﻲ ﺩﺭ ﺑﻴﻦ ﺳﻠﺖﻫﺎ، ﺑﻴﺸـﻪﺯﺍﺭﻫـﺎﻱ ﻣﻘـﺪﺱ ﺩﺭ ﺁﻟﻤـﺎﻥ ﻭ ﺳـﻮﺋﺪ، ﭘﺮﺳـﺘﺶ ﺑﻴﺸـﻪﻫـﺎ ﻭ ﺩﺭﺧﺘﺎﻥ ﻧﺰﺩ ﺍﺳﻼﻭﻫﺎ، ﺩﺭﺧﺖﭘﺮﺳﺘﻲ ﻧﺰﺩ ﻳﻮﻧﺎﻧﻲﻫﺎ، ﺍﻳﺘﺎﻟﻴﺎﻳﻲﻫـﺎ ﻭ ﻟﻴﺘـﻮﺍﻧﻲﻫـﺎ، ﺗﻘـﺪﺱ ﺩﺭﺧـﺖ ﺍﻧﺠﻴـﺮ ﺩﺭ ﺭﻭم ﺗﻨﻬـﺎ ﻧﻤﻮﻧـﻪﻫـﺎﻳﻲ ﺍﺯ ﻣـﻮﺍﺭﺩ ﻗﺎﺑـﻞ ﺫﻛـﺮ ﺩﺭ ﺍﻳﻨﺠﺎﺳـﺖ. ﺑﻪ گفته ﺟﺮﺝ ﻓﺮﻳﺰﺭ ﺩﺭ ﻛﺘﺎﺏ ﺷﺎﺧﺔ ﺯﺭﻳﻦ، ﺍﺯ ﻧﻈﺮ ﺑﻮﻣﻴﺎﻥ ﻗﺪﻳﻢ ﺍﻳﻦ ﺳﺮﺯﻣﻴﻦﻫﺎ، ﺩﺭﺧﺘﺎﻥ ﺭﻭﺡ ﺩﺍﺷـﺘند.
ﻗﻄﻊ ﻳﻚ ﺩﺭﺧﺖ ﺻﻨﻮﺑﺮ ﺑﻪ ﺩﺭﺩﻧﺎﻛﻲ ﻛﺸﺘﻦ ﻳﻚ ﺟﺎﻧﺪﺍﺭ ﺑﻮﺩ .اﮔﺮ ﺷـﻴﺮه ﺩﺭﺧﺘـﻲ ﺭﺍ ﻣـیﻣﻜﻴـﺪی، ﺭﻭﺡ ﺩﺭﺧﺖ ﺑﺎ ﺗﻮ ﺑﺮﺍﺩﺭ ﻣﻲﺷﺪ، ﺩﺭ ﺑﺴﻴﺎﺭﻱ ﺍﺯ ﻗﺒﺎﻳﻞ، ﺯﻧﺎﻥ ﺁﺑﺴﺘﻦ ﺩﺳﺖ ﺧﻮﺩ ﺭﺍ ﺑﻪ ﺩﻭﺭ تنه ﺩﺭﺧـﺖ ﻟﻴﻤـﻮ ﻳـﺎ ﻧﺎﺭﻭﻥ ﻣﻲﺍﻧﺪﺍﺧﺘﻨﺪ ﺗﺎ ﺯﺍﻳﻤﺎﻥ ﺭﺍﺣﺘﻲ ﺩﺍﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻨﺪ ﻭ ﮔﺎﻻﻫﺎ ﺩﻭﺭِ ﺩﺭﺧﺘﺎﻥِ ﻣﻘﺪﺱ، ﺩﻭﻧﻔﺮﻩ ﻣـﻲﺭﻗﺼـﻴﺪﻧﺪ ﻭ ﺑـﺮﺍﻱ ﺧـﻮﺏ ﺑﻮﺩﻥ ﻣﺤﺼﻮﻝ ﺩﻋﺎ ﻣﻲﻛﺮﺩﻧﺪ. ﺍﺯ ﻧﻈﺮ ﺁﻧﻬﺎ سایه ﻧﻮعی ﺳﭙﻴﺪﺍﺭ، ﺍﮔﺮ ﻛﺎﻣﻼً ﮔﺴﺘﺮﺩﻩ ﻣﻲﺷﺪ، ﻣﻲﺗﻮﺍﻧﺴـﺖ ﺩﺭ ﺑﻌﻀـﻲ ﻛﺎﺭ ﺑﻮﻣﻴﺎﻥ ﻛﻤﻚ ﻛﻨﺪ . ﺩﺭ ﻣﻴﺎﻥ ﻫﻤﺔ ﺍﻗـﻮﺍﻡ ﻛﻬـﻦ، ﺑﺮﺧـﻲ ﺩﺭﺧﺘـﺎﻥ ﻣﻘـﺪﺱ ﺑـﻮﺩﻩﺍﻧـﺪ ﻭ ﺑﺮﺧـﻲ ﻣﻘﺪﺱﺗﺮ. ﺩﺭﺧﺖ ﺯﺑﺎﻥﮔﻨﺠﺸﮓ ﺑﺮﺍﻱ ﻣﺮﺩﻡ ﺍﺳﻜﺎﻧﺪﻳﻨﺎﻭﻱ، ﺩﺭﺧﺖ ﻟﻴﻤﻮ ﺑﺮﺍﻱ ﻣﺮﺩﻡ ﺁﻟﻤﺎﻥ ﻭ ﺩﺭﺧﺖ ﺍﻧﺠﻴﺮ ﺑﺮﺍﻱ ﻫﻨـﺪﻭﺍﻥ، ﺍﺯ ﺗﻘﺪﺱ ﺑﻴﺸﺘﺮﻱ ﺑﺮﺧﻮﺭﺩﺍﺭ ﺑﻮﺩﻩﺍﻧﺪ.
انجیر نیز در فرهنگ ایران یکی از درختان مقدس و بهشتی است؛ درختی که باردهی و شفابخشی‌اش پرآوازه است. مردم ایران بر اساس باورهای کهن، از این‌رو برای خوردن انجیرها غوغایی برپامی‌دارند، ویژگی‌هایی گوناگون درباره آن را باور دارند و زن و مرد با خوردن انجیرها باروری می‌جویند. انجیر بر پایه اینگونه اندیشه‌ها و باورها در سفره‌های نذری و آجیل مشکل‌گشا نیز هست. درخت توت نیز در فرهنگ ما در مالکیت عمومی است و برای مسافران، درراه‌ماندگان، رهگذران و دستیابی به ثواب دنیوی است.
۲.۱ ﻣﻨﺸﺄ ﺗﻘﺪﺱ ﺩﺭﺧﺖ ﺩﺭ ﺍﻳﺮﺍﻥ ﭘﻴﺶ ﺍﺯ ﺍﺳﻼﻡ
ﺍﺣﺘﺮﺍﻡ ﺑﻪ ﻃﺒﻴﻌﺖ ﻭ ﺩﺭﺧﺖ ﻭ ﻣﺤﺎﻓﻈﺖ ﺍﺯ ﺁﻥ، ﻧﺰﺩ ﺍﻳﺮﺍﻧﻴﺎﻥ ﺍﺯ ﺍﻫﻤﻴﺖ ﻭﺍﻻﻳﻲ ﺑﺮﺧﻮﺭﺩﺍﺭ ﺑﻮﺩﻩ ﺍﺳﺖ؛ ﺑﻪﮔﻮﻧﻪﺍﻱﻛـﻪ ﺩﺭﺧﺘـﺎﻥ ﻧﺸﺎﻧﺔ ﺯﻧﺪﮔﻲ، ﺁﻓﺮﻳﻨﻨﺪﮔﻲ ﻭ ﺑﺎﺭﻭﺭﻱ، ﻭ ﻫﻨﮕﺎﻡ ﺧﺸﻜﺴﺎﻟﻲ ﺑﻪﻋﻨﻮﺍﻥ ﻧﻤﺎﺩ ﭘﺎﻳﺪﺍﺭﻱ ﺩﺭ ﻣﻘﺎﺑﻞ ﺩﻳﻮ ﺑﺪﻳﻤﻦ ﻗﺤﻄـﻲ ﺑـﻮﺩﻩﺍﻧـﺪ.
ﺩﺭ ﻓﺮﻫﻨﮓ ﻣﻠﺖ ﻣﺎ، ﺩﺭﺧﺖ ﺍﻓﻜﻨﺪﻥ ﺍﺯ ﺷﻜﺎﺭ ﻧﻴﺰ ﺑﺪﺗﺮ ﺍﺳﺖ. ﺍﮔﺮ ﺷﻜﺎﺭ ﺍﻧﺴﺎﻥ ﺭﺍ ﺑﻪ ﻓﻘﺮ ﻣﻲﻛﺸﺎﻧﺪ، ﺩﺭﺧﺖ ﺍﻓﻜﻨـﺪﻥ ﻋﻤـﺮ ﺭﺍ ﻛﻮﺗﺎﻩ ﻣﻲﻛﻨﺪ.
ﺩﺭﺧـــﺖﺍﻓﻜـــﻦ ﺑـــﻮﺩ ﻛـــﻢﺯﻧـــﺪﮔﺎﻧﻲ
ﺑــــﻪ ﺩﺭﻭﻳﺸــــﻲ ﻛﻨﻨــــﺪ ﻧﺨﺠﻴﺮﺑــــﺎﻧﻲ
فردوسی در شاهنامه به روشنی از گزپرستی مردم سیستان سخن رانده است. او زمانی که به نبرد رستم و اسفندیار می‌رسد چنین می‌سراید
ابر چشم او راست کن هر دو دست
چنان چون بود مردم گزپرست
درخت مورد و نیز سرو در میان زرتشتیان از تقدس برخوردار است. زرتشتیان بر این باورند که درخت سرو را زرتشت از بهشت آورده است «نقل است که زردشت در آغاز پیامبری‌اش سروی را آورد و در برابر آتشکده‌ای کاشت که شب‌ها از شاخه‌های آن نور می‌بارید. روایت است که سرو باستانی کاشمر نتیجه تکثیر و کاشت بذر همان سرو بوده است». هاشم رضی نیز در اثر خود «زرتشت در گاثاها» به نقل از وندیداد ٣٩ درباره ازدیاد درختان می‌نویسد «اگر کسی مرتکب گناهی ویژه می‌شد، در سنت دینی برای جبران و کفاره، لازم بود درختی یا درختانی بکارد. چون هر پدری دارای فرزندی می‌شد، حداقل لازم بود برای هر فرزند هنگام تولد درختی بکارد».
ﺩﺭ ﺑﺎﻭﺭﻫﺎﻱ ﺍﺳﺎﻃﻴﺮﻱ، ﺍﻋﺘﻘﺎﺩ ﺑﻪ ﺩﺭﺧﺖ ﻛﻴﻬﺎﻧﻲ ﻳﺎ ﻫﺴـﺘﻲ ﺗـﺎ ﺣـﺪﻱ ﺍﺯ ﻋﻤﻮﻣﻴـﺖ ﺑﺮﺧﻮﺭﺩﺍﺭ ﺑﻮﺩ. ﺍﻳﻦ ﺩﺭﺧﺖ ﻧﺰﺩ ﺍﻳﺮﺍﻧﻴﺎﻥ ﻋﺒﺎﺭﺕ ﺍﺳﺖ ﺍﺯ: ﺩﺭﺧﺖ ﺁﺳﻤﺎﻧﻲ ﻳﺎ ﻛﻴﻬﺎﻧﻲ؛ ﻭ ﺩﺭﺧـﺖ ﺯﻣﻴﻨـﻲ.
ﺩﺭﺧﺖ ﻛﻴﻬﺎﻧﻲ ﻫﻮﻡِ ( Haoma ) ﺳﭙﻴﺪ ﺍﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﺮ ﺭﻭﻱ ﻛﻮﻩ ﺍﻟﺒﺮﺯ (ﻛﻮﻩ ﻣﻘـﺪﺱ ﻭ ﻣﺤـﻮﺭ ﺟﻬـﺎﻥ)ﻣـﻲﺭﻭﻳـﺪ ﻭ ﺩﺭﺧـﺖ ﺯﻧﺪﮔﻲ ﻫﻮﻡ ﺯﺭﺩ ﺍﺳﺖ ﻛﻪ ﺯﻣﻴﻨﻲ ﺍﺳﺖ ﻭ ﺍﻧﻌﻜﺎﺳﻲ ﺍﺯ ﻫـﻮﻡ ﺁﺳـﻤﺎﻧﻲ ﺑـﻪﺷـﻤﺎﺭ ﻣـﻲﺭﻭﺩ.
ﺩﺭﺧﺖ ﻛﻴﻬﺎﻧﻲ ﺩﺍﺭﻱ ﻫﻔﺖ ﺷﺎﺧﻪ ﺍﺯ ﻃﻼ، ﻧﻘﺮﻩ، ﻣﻔﺮﻍ، ﻣﺲ، ﻗﻠﻊ، ﻓﻮﻻﺩ ﻭ ﺁﻟﻴﺎﮊﻱ ﺍﺯ ﺁﻫﻦ ﺍﺳﺖ ﻭ ﻣﻈﻬﺮ ﺗﺎﺭﻳﺦ ﻫﻔﺖﮔﺎﻧـﻪ ﻭ ﻫﻔﺖ ﺳﺘﺎﺭﻩﺍﻱ ﺍﺳﺖ ﻛﻪ ﻫﺮ ﻳﻚ ﻣﻮﻛﻞ ﻳﻚ ﻫﺰﺍﺭﻩﺍﻧﺪ. ﻣﻴﻮﺓ ﺍﻳﻦ ﺩﺭﺧـﺖ ﺧـﻮﺭﺍﻙ ﻓﺮﺷـﺘﮕﺎﻥ ﺩﺭ ﺑﻬﺸﺖ، ﻭ ﺷﺮﺑﺖ ﺍﻳﻦ ﻣﻴﻮﻩ ﻫﻤﺎﻥ ﺷﺮﺑﺖ »ﻫﻮﻡ« ﻣﻌﺮﻭﻑ ﺩﺭ ﺍﻭﺳﺘﺎﻱ ﺯﺭﺗﺸﺘﻲ ﺍﺳﺖ. ﺩﺭﺧـﺖ ﺯﻣﻴﻨـﻲ ﻫﻤـﺎﻥ ﺩﺭﺧـﺖ ﺑﺲﺗﺨﻤﻪ ﻳﺎ ﻫﺰﺍﺭﺗﺨﻤﻪ ﺍﺳﺖ ﻛﻪ ﺩﺍﻧﻪﻫﺎﻱ ﺁﻥ ﻣﺎﻳﺔ ﺗﻐﺬیه همه ﻣﻮﺟﻮﺩﺍﺕ ﺯﻧﺪﻩ ﺍﺳت.
ﺑﻪ ﺍﻋﺘﻘﺎﺩ ﺁﻧﺎﻥ، ﺭﻭﺣﺎﻧﻴﺖ ﻭ ﻗﺪﺭﺕ ﻣﻌﻨـﻮﻱ ﺯﺭﺗﺸـﺖ ﺑـﻪﻭﺍﺳـﻄﺔ ﺩﺭﺧـﺖ ﻫـﻮﻡ ﺑـﻪ ﻭﻱ ﻣﻨﺘﻘـﻞ ﺷـﺪﻩ ﺍﺳـﺖ
ﺩﺭﺧﺖ ﻫﻮﻡ ﺩﺭ ﺍﻳﺮﺍﻥ ﺑﺎﺳﺘﺎﻥ ﺍﺯ ﺟﺎﻳﮕﺎﻩ ﻭﻳـﮋﻩﺍﻱ ﺑﺮﺧـﻮﺭﺩﺍﺭ ﺍﺳـﺖ.
ﺑﺮﺍﺳﺎﺱ ﺍﺳﻄﻮﺭﻩﻫﺎﻱ ﺍﻳﺮﺍﻧﻲ، ﮔﻮﻫﺮ ﺗﻦ ﺯﺭﺗﺸﺖ ﺑﻪ ﺩﺳﺖ ﺧـﺮﺩﺍﺩ ﻭ ﻣـﺮﺩﺍﺩ (ﺩﻭ ﻣـﺮﺩﺍﺩ ﺍﻣﺸﺎﺳـﭙﻨﺪ ﺍﻫـﻮﺭﺍﻳﻲ) ﺍﺯ ﺁﺏ ﻭ ﮔﻴﺎﻩ ﺳﺎﺧﺘﻪ ﺷﺪ ﻭ ﻭﻗﺘﻲ ﻛﻪ ﺯﺭﺗﺸﺖ ﺑﻪ ﺳﻲ ﺳﺎﻟﮕﻲ ﺭﺳﻴﺪ ﻭ »ﻫﻮﻣﻦ« ﺍﺯ ﺳﻮﻱ ﻧﻴﻤﺮﻭﺯ (ﺟﻨﻮﺏ) ﺑﺮ ﻭﻱ ﻧـﺎﺯﻝ ﮔﺸـﺖ ﻭ ﺍﻭ ﺭﺍ ﺑﺮﺍﻱ ﻧﺨﺴﺘﻴﻦ ﮔﻔﺖﻭﮔﻮﻫﺎﻳﺶ ﺑﺎ ﺧﺪﺍﻭﻧﺪ ﺑﻪ ﻋﺎﻟﻢ ﺑﺎﻻ (ﮔﺮﺯﻣﺎﻥ ﻭ ﻋﺮﺽ ﺍﻋﻠﻲ) ﺑﺮﺩ، ﺍﻫﻮﺭﺍﻣﺰﺩﺍ ﺩﺭ ﺍﻳﻦ ﺳـﻔﺮ ﺁﺳـﻤﺎﻧﻲ ﻭ ﻣﻌﻨﻮﻱ، ﺩﺭﺧﺘﻲ ﺭﺍ ﺑﻪ ﺯﺭﺗﺸﺖ ﻧﺸﺎﻥ ﺩﺍﺩ ﻭ ﮔﻔﺖ: ﺍﻳﻦ ﺩﺭﺧﺖ ﻋﺒﺎﺭﺕ ﺍﺳﺖ ﺍﺯ ﮔﻴﺘﻲ؛ ﻭ ﻫﻔـﺖ ﺷـﺎﺧﺔ ﻓﻠـﺰﻱﺍﻱ ﻛـﻪ ﺍﺯ ﺁﻥ ﺳﺮ.ﺯﺩﻩ، ﻫﻔﺖ ﺩﻭﺭﺓ ﺁﻳﻨﺪﺓ ﺟﻬﺎﻥ ﺍﺳﺖ.
ﺩﺭ ﺑﺎﻭﺭﻫﺎﻱ ﻣﺎﻧﻮﻱ ﻫﻢ ﺩﺭﺧﺖ ﺯﻧﺪﮔﻲ ﺑﺎ ﺩﺭﺧﺖ ﻛﻴﻬﺎﻧﻲ ﭘﻴﻮﻧﺪ ﻳﺎﻓﺘﻪ ﻭ ﺑﻪﮔﻮﻧﺔ ﺩﺭﺧﺘﻲ ﺗﻨﺎﻭﺭ ﺑﺎ ﺳـﻪ ﺳـﺎﻗﻪ ﻳـﺎ ﺷـﺎﺧﺔ ﺍﺻﻠﻲ ﻧﻤﻮﺩﻩ ﺷﺪﻩ ﺍﺳﺖ ﻛﻪ ﻧﻤﻮﺩﺍﺭﻱ ﺍﺯ ﺳﻪ ﺩﻭﺭﺓ ﻛﻴﻬﺎﻧﻲ ﺍﺳﺖ . ﺩﺭﺧـﺖ ﺳـﺪﺭ ﻫـﻢ ﺑـﺎ ﻋﻘﺒﺔ ﻃﻮﻻﻧﻲ ﺑﻪﻋﻨﻮﺍﻥ ﻳﻚ ﺩﺭﺧﺖ ﻣﻘﺪﺱ ﺩﺭ ﻓﺮﻫﻨﮓ ﻛﻬﻦ ﺑﺎﺑِﻞ ﻭ ﺁﺷﻮﺭ ﺑﻪ ﺍﻳﺮﺍﻥ ﺳﺎﺳﺎﻧﻲ ﺭﺳـﻴﺪ ﻭ ﺍﺯ ﺁﻥﭘـﺲ ﺩﺭ ﺩﺭﻭﺓ ﺍﺳﻼﻣﻲ ﺑﻪ ﻋﻨﻮﺍﻥ ﻧﻤﺎﺩ ﺳﺠﺎﺩﻩﻫﺎﻱ ﻧﻤﺎﺯ ﺑﺮ ﺭﻭﻱ ﺁﻧﻬﺎ ﻧﻘﺶ ﺑﺴﺖ.
ﺍﺯ ﺑﻴﻦ ﺩﺭﺧﺘﺎﻥ، ﺩﺭﺧﺖ ﺍﻧﺠﻴﺮ، ﺍﻧﺎﺭ، ﺑﻠﻮﻁ، ﭼﻨﺎﺭ، ﺳﺮﻭ ﻭ ﺗﺎﻙ ﺍﺯ ﺍﺣﺘـﺮﺍﻡ ﻭ ﻗﺪﺍﺳـﺖ ﺑﺮﺧﻮﺭﺩﺍﺭﻧـﺪ. ﺩﺭ ﺑﺮﺧـﻲ ﺍﺯ ﻣﻨـﺎﻃﻖ ﺍﻳﺮﺍﻥ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺍﻳﻼﻡ، ﺩﺭﺧﺖ ﺍﻧﺠﻴﺮ ﺍﺯ ﺩﺭﺧﺘﺎﻥ ﺑﻬﺸﺘﻲ ﻭ ﻣﻘﺪﺱ ﺷﻤﺮﺩﻩ ﻣﻲﺷﻮﺩ ﻛﻪ ﻫﺮﮔﺰ ﻧﺒﺎﻳﺪ ﺁﻥ ﺭﺍ ﺑﺮﻳﺪ. ﺍﻳﻦ ﺩﻳـﺪﮔﺎﻩ ﻧﻴـﺰ ﺩﺭ ﺑﻌﻀﻲ ﺳﻨﺖﻫﺎﻱ ﺩﻳﮕﺮ، ﺍﺯ ﺟﻤﻠﻪ ﺳﻨﺖ ﻳﻬﻮﺩﻱ، ﺳﺎﺑﻘﺔ ﺩﻳﺮﻳﻨﻪ ﺩﺍﺭﺩ؛ ﺑﻪﻃﻮﺭﻱﻛـﻪ ﻫﺮﮔـﺎﻩ ﺿـﺮﺭﻱ ﺑـﻪ ﺩﺭﺧـﺖ ﺍﻧﺠﻴـﺮ ﻣﻲﺭﺳﻴﺪ ﻭ ﻣﻴﻮﻩﺍﺵ ﻣﻲﺭﻳﺨﺖ، ﻳﺎ ﺩﺭﺧﺖ ﻣﻌﻴﻮﺏ ﻣﻲﺷﺪ، ﺁﻥ ﺭﺍ ﻧﺸﺎﻥ ﺩﺭﺩ ﻭ ﺑﻼﻫـﺎﻱ ﻫﻮﻟﻨـﺎﻙ ﻣـﻲﺩﺍﻧﺴـﺘﻨﺪ .ﺑﺎﻭﺭ ﻗﺪﺳﻲ ﺩﺭ ﺧﺼﻮﺹ ﺩﺭﺧﺖ ﺍﻧﺠﻴﺮ ﺑﺎﻋﺚ ﺷﺪﻩ ﺍﺳﺖ ﻛﻪ ﺩﺭ ﺑﺮﺧﻲ ﻣﻨﺎﻃﻖ ﺣﺘـﻲ ﻣﻌﺠﺰﺍتی به آن ﻧﺴﺒﺖ ﺩﻫﻨﺪ.
ﺩﺭﺧﺖ ﺍﻧﺎﺭ ﺑﻪﺩﻟﻴﻞ ﺳﺮﺳﺒﺰﻱ ﻭ ﭘﺮﺩﺍﻧﮕﻲ، ﮔﻴﺎﻫﻲ ﭘﺮﺑﺮﻛﺖ ﻭ ﻣﻘﺪﺱ ﺷﻤﺮﺩﻩ ﻣﻲﺷـﺪ ﻛـﻪ ﻧﻤـﺎﺩ ﺑـﺎﺭﻭﺭﻱ ﺑـﻮﺩﻩ ﺍﺳـﺖ
ﺷﺎﺧﻪ ﻭ میوه ﺩﺭﺧﺖ ﺍﻧﺎﺭ ﻫﻤﻮﺍﺭﻩ ﻧﺰﺩ ﺯﺭﺗﺸﺘﻴﺎﻥ ﻣﻘﺪﺱ ﺑﻮﺩﻩ ﺍﺳﺖ ﻭ ﺍﻳﺸـﺎﻥ ﺩﺭ ﻣﺮﺍﺳـﻢ ﺧـﻮﺩ ﺁﻧﻬﺎ ﺭﺍ ﺑﻪﻛﺎﺭ ﻣﻲﮔﻴﺮﻧﺪ و ﺗﺮﻛـﻪﻫـﺎﻱ ﻣﻌﻤـﻮﻻً ﺩﺭ ﺁﺗﺸﻜﺪﻩﻫﺎ ﻛﺎﺷﺘﻪ ﻣﻲﺷﺪ.
ﺩﺭﺧﺖ ﺑﻠﻮﻁ ﻧﻴﺰ ﺍﺯ ﺩﻳﮕﺮ ﺩﺭﺧﺘﺎﻧﻲ ﺍﺳﺖ ﻛﻪ ﺁﻥ ﺭﺍ ﺑﻪﺳﺒﺐ ﺳﺒﺰ ﺑﻮﺩﻥ ﻫﻤﻴﺸـﮕﻲ، ﺛﻤﺮﺑﺨﺸـﻲ، ﺻـﻼﺑﺖ ﻭ ﻧﻮﺷـﺪﮔﻲ ﻣﻜﺮﺭﺵ، ﺩﺍﺭﺍﻱ ﻗﺪﺭﺕ، ﺣﺮﻣﺖ ﻭ ﺟﻨﺒﻪﻫﺎﻳﻲ ﺍﺯ ﻗﺪﺍﺳﺖ ﭘﻨﺪﺍﺷﺘﻪﺍﻧﺪ. ﺍﻳﻦ ﭘﻨﺪﺍﺭﻩ ﺩﺭ ﻣﻴﺎﻥ ﻣـﺮﺩﻡ ﺍﻳﻠـﻲ ـ ﻋﺸـﻴﺮﻩﺍﻱ ﺍﻳـﺮﺍﻥ ﺑﻪ ﺭﻣﺰﭘﺮﺩﺍﺯﻱ ﺩﺭ ﺧﺼﻮﺹ ﺯﺍﻳﻨﺪﮔﻲ، ﺑﻲﻣﺮﮔﻲ ﻭ ﺑﺎﺭﻭﺭﻱ ﺩﺭﺧﺖ ﭘﺮﺩﺍﺧﺘﻪﺍﻧﺪ.
۲.۲ ﺩﺭ ﺩﻭﺭه ﺍﺳﻼﻣﻲ
ﺟﺎﻳﮕﺎﻩ ﺩﺭﺧﺖ ﺩﺭ ﺍﻳﺮﺍﻥ ﻗﺒﻞ ﺍﺯ ﺍﺳﻼﻡ، ﺑﻪ ﺩﻭﺭﺍﻥ ﺍﻳﺮﺍﻥ ﺍﺳﻼﻣﻲ ﻧﻴـﺰ ﺳـﺮﺍﻳﺖ ﻛـﺮﺩﻩ ﺍﺳـﺖ. ﺩﺭﺧـﺖ ﺑﻬﺸـﺘﻲ ﻃـﻮﺑﻲ ﻳـﺎ ﺳﺪﺭ ﺓ ﺍﻟﻤﻨﺘﻬﻲ ﺷﺒﺎﻫﺖ ﺑﺴﻴﺎﺭﻱ ﺑﺎ ﺩﺭﺧﺖ ﻛﻴﻬﺎﻧﻲ ﻳﺎ ﻫﻮﻡ ﺩﺭ ﺍﺳﺎﻃﻴﺮ ﺍﻳﺮﺍﻥ ﺑﺎﺳﺘﺎﻥ ﺩﺍﺭﺩ. ﺩﺭ ﻣﻘﺎﺑﻞ ﺁﻥ، ﺩﺭﺧـﺖ ﺯﻗﻮﻡ ﺩﺭ ﺟﻬﻨﻢ ﺍﺳﺖ ﻛﻪ ﺍﺯ ﺁﺗﺶ ﺟﻬﻨﻢ ﻣﻲﺭﻭﻳﺪ. ﻭﺟﻮﺩ ﺍﻳﻦ ﺷﺒﺎﻫﺖ ﺭﺍ ﻣﻲﺗﻮﺍﻥ ﺩﺭ ﺁﺛﺎﺭ ﺷـﻴﺦ ﺍﺷـﺮﺍﻕ ﺳـﻬﺮﻭﺭﺩﻱ ﻛـﻪ ﺩﺭ ﺁﺛﺎﺭ ﺧﻮﺩ ﺩﺭ ﭘﻲ ﺯﻧﺪﻩ ﻛﺮﺩﻥ ﺣﻜﻤﺖ ﺍﻟﻬﻲ ﺍﻳﺮﺍﻥ ﺑﺎﺳﺘﺎﻥ ﺩﺭ ﺍﻳﺮﺍﻥ ﺍﺳﻼﻣﻲ ﺑﻮﺩ، ﻣﺸـﺎﻫﺪﻩ ﻛـﺮﺩ.
ﺩﺭ ﻓﺮﻫﻨﮓ ﺍﻳﺮﺍﻧﻲ، ﺩﺭﺧﺘﺎﻥ ﭼﻨﺎﺭ، ﺳﺮﻭ ﻭ ﺗﺎﻙ ﺍﺯ ﺣﺮﻣﺖ ﺑﻴﺸﺘﺮﻱ ﺑﺮﺧﻮﺭﺩﺍﺭ ﺑﻮﺩﻩﺍﻧﺪ. ﺩﺭﺧﺖ ﺳـﺮﻭ ﻧﻤـﺎﺩ ﺟـﻨﺲ ﻧـﺮ ﻭ ﺩﺭﺧﺖ ﺧﺮﻣﺎ ﻧﻤﺎﺩ ﺟﻨﺲ ﻣﺎﺩﻩ ﺑﻮﺩﻩ ﺍﺳﺖ. ﺩﺭ ﺍﻏﻠﺐ ﺍﻣﺎﻛﻦ ﻣﺬﻫﺒﻲ ﻣﺎ ﺩﺳﺖﻛﻢ ﻳﻚ ﭼﻨﺎﺭ ﻫﺴﺖ ﻭ ﻧﻘﺶ ﺳـﺮﻭ ﺩﺭ ﺍﺩﺑﻴـﺎﺕ ﻭ ﻫﻨﺮﻫﺎﻱ ﺗﺠﺴﻤﻲ ﻣﺎ ﺑﻴﺸﺘﺮ ﺧﻮﺩﻧﻤﺎﻳﻲ ﻣﻲﻛﻨﺪ. ﺍﻳﻦ ﺭﺳﻢ ﻛﻪ ﺍﺯ ﺩﺭﺧﺖ ﺑﻪﻋﻨﻮﺍﻥ ﻧﻤﺎﺩ ﺯﻧﺪﮔﻲ ﺩﺭ ﻣﺮﺍﺳـﻢ ﺗـﺪﻓﻴﻦ ﺟﻨـﺎﺯﻩ ﺍﺳﺘﻔﺎﺩﻩ ﺷﻮﺩ، ﺑﻪﻣﺮﻭﺭ ﺩﺭ ﺩﻭﺭﺓ ﺻﻔﻮﻳﻪ ﺩﺭ ﻣﺮﺍﺳﻢ ﺗﺎﺳﻮﻋﺎ ﻭ ﻋﺎﺷﻮﺭﺍ ﺩﻭﺑﺎﺭﻩﺳﺎﺯﻱ ﺷﺪﻩ ﻭ ﺑﻪﺷﻜﻞ ﻧﻤﺎﺩﻳﻦ ﺁﻥ، ﻳﻌﻨـﻲ ﻋلم و ﻛُﺘَﻞ ﻛﻪ ﻳﻜﻲ ﻣﺸﺎﺑﻪ ﻧﺨﻞ ﺍﺳﺖ ﻭ ﺩﻳﮕﺮﻱ ﻣﺸﺎﺑﻪ ﺳﺮﻭ، ﺩﺭﺁﻣﺪﻩ ﺍﺳـﺖ. ﻭ ﺍﻳـﻦ ﺍﻣـﺮ ﺍﻣـﺮﻭﺯﻩ ﺑـﻪ ﺻـﻮﺭﺕ ﻳﻜـﻲ ﺍﺯ ﺭﺳـﻮﻡ ﻧﻤﺎﺩﻳﻦ ﺍﺻﻠﻲ ﺍﺯ ﺩﻳﻦ ﺍﺳﻼﻡ ﺩﺭﺁﻣﺪﻩ ﺍﺳﺖ.
ﺩﺭ ﻗﺮﺁﻥ ﻛﺮﻳﻢ ﭼﻨﺪﻳﻦ ﻣﺮﺗﺒﻪ ﺍﺯ »ﺩﺭﺧﺖ« ﻧﺎﻡ ﺑﺮﺩﻩ ﺷﺪﻩ ﻭ ﺑﻪ ﺁﻥ ﻣﺜﻞ ﺯﺩﻩ ﺷﺪﻩ ﺍﺳﺖ. ﻣﻔﺴﺮﺍﻥ ﺍﺯ ﺩﺭﺧﺘـﺎﻥ ﻧـﺎﻡﺑـﺮﺩﻩ ﺩﺭ ﻗﺮﺁﻥ ﺑﺮﺩﺍﺷﺖﻫﺎﻱ ﻣﺘﻔﺎﻭﺗﻲ ﺩﺍﺷﺘﻪﺍﻧﺪ. ﺑﺮﺧﻲ ﺍﺯ ﻣﻔﺴﺮﺍﻥ، ﺩﺭﺧﺖ ﻣﻤﻨﻮﻋﺔ ﺑﻬﺸﺘﻲ ﺭﺍ ﺩﺭﺧﺖ ﺩﺍﻧﺶ ﻭ ﻣﻌﺮﻓﺖ ﻣـﻲﺩﺍﻧﻨـﺪ
ﻋﺮﻓـﺎ ﺑـﺎ ﺑﺮﺩﺍﺷـﺖ ﻣﻌﻨـﺎﻱ ﺩﺍﻧـﺶ ﻭ ﻣﻌﺮﻓﺖ ﺍﺯ ﺩﺭﺧﺖ ﺩﺭ ﮔﻔﺘﻪﻫﺎﻱ ﻳﻬﻮﺩﻱ ﻭ ﺗﻔﺎﺳﻴﺮ ﺁﻳﺎﺕ ﻗﺮﺁﻧﻲ، ﺩﺭﺧﺘﻲ ﺭﺍ ﻛﻪ ﺁﺩﻡ ﺑﺎ ﺧﻮﺭﺩﻥ ﺍﺯ ﺁﻥ ﺧﻮﺏ ﻭ ﺑـﺪ ﺭﺍ ﺷـﻨﺎﺧﺖ، ﺑﻪ ﺩﺭﺧﺖ ﺩﺍﻧﺶ ﻭ ﻣﻌﺮﻓﺖ ﺗﻔﺴﻴﺮ ﻛﺮﺩﻩﺍﻧﺪ.
ﻟﻴﻨﮕﻨﺰ ﺩﺭ ﻣﻮﺭﺩ ﺟﺎﻳﮕﺎﻩ ﺩﺭﺧﺖ ﺩﺭ ﻋﺮﻓﺎﻥ ﺑﺮ ﺍﻳﻦ ﻋﻘﻴﺪﻩ ﺍﺳﺖ ﻛﻪ ﺩﺭﺧﺖ ﺩﺭ ﺭﻭﺍﻳﺖﻫﺎﻱ ﻋﺮﻓﺎﻧﻲ، ﻧﻤﺎﺩ ﺣﻴﺎﺕ ﺭﻭﺣـﺎﻧﻲ ﺍﺳﺖ ﻛﻪ ﺗﺠﺮﺑﻪ ﻭ ﺣﻀﻮﺭ ﺍﻣﺮ ﻗﺪﺳﻲ ﺩﺭ ﺁﻥ ﻭﺟﻮﺩ ﺩﺍﺭﺩ. ﺣﻀﻮﺭ ﺍﻣﺮ ﻗﺪﺳﻲ ﻣﻲﺗﻮﺍﻧﺪ ﺩﺭ ﺷﺨﺼﻴﺖ ﭘﻴﺮﻱ ﺗﺼـﻮﺭ ﺷـﻮﺩ ﻛـﻪ ﺳﺎﻟﻚ ﺩﺭ ﺯﻳﺮ ﻳﺎ ﻛﻨﺎﺭ ﺩﺭﺧﺘﻲ ﺑﺎ ﺍﻭ ﻣﻼﻗﺎﺕ ﻣﻲﻛﻨﺪ. ﭘﻴﺮ ﻭ ﺳﺎﻟﻚ ﺭﺍﻩﻳﺎﻓﺘﻪ ﻣﻲﺗﻮﺍﻧﺪ ﺗﺸﺨﺺ ﺩﺭﺧﺖ ﺣﻴﺎﺕ ﺷـﻮﺩ؛ ﺯﻳـﺮﺍ ﺑـﺎ ﺭﺳﻴﺪﻥ ﺑﻪ ﻣﻘﺎﻡ ﻣﻌﻨﻮﻱ، ﺑﻪ (ﺟﺎﻭﺩﺍﻧﮕﻲ ﻳﺎ) ﺗﻮﻟﺪﻱ ﺩﻳﮕﺮ ﺭﺳﻴﺪﻩ ﺍﺳﺖ.
ﻋﺮﻓﺎﻱ ﻣﺴﻠﻤﺎﻥ ﺑﺮﺍﻱ ﺍﻳﻨﻜﻪ ﺑﺘﻮﺍﻧﻨـﺪ ﺗﺠﻠـﻲ ﺧﺪﺍﻭﻧـﺪ ﺭﺍ ﺗﺒﻴـﻴﻦ ﻛﻨﻨـﺪ، ﮔـﺎﻫﻲ ﺍﺯ ﻧﻤـﺎﺩ ﺩﺭﺧـﺖ ﺑﻬـﺮﻩ ﻣـﻲﺟﺴـﺘﻨﺪ. ﻋﻴﻦﺍﻟﻘﻀﺎﺕ ﻫﻤﺪﺍﻧﻲ ، ﺍﺯ ﻋﺮﻓﺎﻱ ﺑﺰﺭﮒ، ﺁﻭﺭﺩﻩ ﺍﺳﺖ: ﺩﺭﺧﺖ ﺳﺪﺭﻩ (ﺩﺭ ﻗﺮﺁﻥ) ـ ﻛﻪ ﻧﻮﺭ، ﺁﻥ ﺭﺍ ﺍﺣﺎﻃﻪ ﻛـﺮﺩﻩ ﻭ ﻛﺴـﻲ ﺟـﺰ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ﺍﻛﺮﻡ ﺁﻥ ﺭﺍ ﻧﺪﻳﺪﻩ ـ ﺩﺭﺧﺖ ﺭﺑﻮﺑﻴﺖ ﺍﺳﺖ. »ﺍﻱ ﺩﻭﺳﺖ! ” ﺍ ﺫ ﻳﻐﺸَـﻲ ﻣـﺎ ﻳﻐﺸـﻲ ” ﺩﺭﺧـﺖ ﺭﺑﻮﺑﻴـﺖ ﺍﺳـﺖ ﻛـﻪ ﻋﺒﻮﺩﻳﺖ، ﺛﻤﺮﺓ ﺁﻥ ﺁﻣﺪﻩ ﺍﺳﺖ.
ﺩﺭ ﺟﺎﻱ ﺩﻳﮕﺮ، ﺑﻪﻃﻮﺭ ﺿﻤﻨﻲ ﺩﻧﻴﺎ ﺭﺍ ﺳﺎﻳﺔ ﺩﺭﺧﺘﻲ ﻣـﻲﺩﺍﻧـدﻛﻪ ﺩﺭ ﺩﺍﺳﺘﺎﻥ ﻣﻮﺳﻲ ﺧﺪﺍﻭﻧﺪ ﺑﺮ ﺁﻥ ﺗﺠﻠﻲ ﻛﺮﺩ. ﺍﺑﻦﻋﺮﺑﻲ ﻫﻢ ﺩﺭ ﺭﺳﺎﻟﻪﺍﻱ ﺑـﻪﻧـﺎﻡ ﺷـﺠﺮ ﺓ ﺍﻟﻜـﻮﻥ
ﺟﻬﺎﻥ ﺭﺍ ﺩﺭﺧﺘﻲ ﺗﺼﻮﺭ ﻛﺮﺩﻩ ﻛﻪ ﺍﺯ ﺩﺍﻧﺔ ﻛﻠﻤﺔ ﻣﻘﺪﺱ »ﻛَﻮﻥ« ﺑﻪﻭﺟﻮﺩ ﺁﻣﺪﻩ ﻭ ﺭﺳﻮﻝ ﺍﻛﺮﻡ ﻛﻪ ﻧﻮﺭ ﺣﻘﻴﻘـﺖ ﻣﺤﻤﺪﻳـﻪ ﺍﺳﺖ، ﺭﻳﺸﻪ ﻭ ﻣﻴﻮﺓ ﺁﻥ ﺩﺭﺧﺖ ﻛﻴﻬﺎﻧﻲ ﺍﺳﺖ. ﺍﻳﻦ ﺩﺭﺧﺖ، ﺍﻏﻠﺐ ﺑﻪﻣﻌﻨﺎﻱ ﻣﺤﻮﺭ ﺟﻬﺎﻥ، ﺩﺭ ﻣﺮﻛـﺰ ﻭ ﻧـﺎﻑ ﺯﻣـﻴﻦ ﻣﺴـﺘﻘﺮ ﺍﺳﺖ.
۳. ﺑﺤﺚ ﻭ ﺑﺮﺭﺳﻲ
ﺩﺭ ﺑﻴﺸﺘﺮ ﭘﮋﻭﻫﺶﻫﺎﻱ ﺻﻮﺭﺕﮔﺮﻓﺘﻪ ﺩﺭ ﺧﺼﻮﺹ ﺩﺭﺧﺘﺎﻥ ﻣﻘـﺪﺱ، ﻣﻌﻤـﻮﻻً ﻣـﻮﺍﺭﺩﻱ ﭼـﻮﻥ ﻣﺸﺨﺼـﻪﻫـﺎﻱ ﻣـﺎﺩﻱ ﻭ ﻇﺎﻫﺮﻱ ﺩﺭﺧﺖ، ﮔﻮﻧﻪﺷﻨﺎﺳﻲ ﺩﺭﺧﺖ، ﻧﻤﺎﺩﭘﺮﺩﺍﺯﻱ ﺩﺭﺧﺖ، ﺍﺭﺗﺒﺎﻁ ﺁﻥ ﺑﺎ ﻋﻨﺎﺻﺮ ﻣﺎﻭﺭﺍﻱ ﻃﺒﻴﻌﻲ ﻭ ﺁﻳﻴﻦﻫﺎﻱ ﻣـﺮﺗﺒﻂ ﺑـﺎ ﺁﻥ ﻣﻮﺭﺩ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻮﺩﻩ ﺍﺳﺖ. ﻃﺒﻖ ﺑﺮﺭﺳﻲ ﺻﻮﺭﺕﮔﺮﻓﺘﻪ، ﺗﻘﺪﺱ ﺩﺭﺧﺖ ﺩﺭ ﺟﻬﺎﻥ ﺩﺭ ﺑﺴﻴﺎﺭﻱ ﺍﺯ ﭘـﮋﻭﻫﺶﻫـﺎ ﺑـﻪ ﺣـﺪﻭﺩ ﺳـﻲ ﻋﺎﻣﻞ ﻧﺴﺒﺖ ﺩﺍﺩﻩ ﺷﺪﻩ ﺍﺳﺖ. ﮔﺮﭼﻪ ﺗﻌﺪﺍﺩﻱ ﺍﺯ ﺁﻧﻬـﺎ ﺑـﻪ ﺳـﺮﺯﻣﻴﻦ ﻳـﺎ ﻣﻨﻄﻘـﺔ ﺧﺎﺻـﻲ ﻣﺮﺑـﻮﻁ ﻫﺴﺘﻨﺪ، ﺍﻣﺎ ﺑﺴﻴﺎﺭﻱ ﺍﺯ ﺁﻧﻬﺎ ﺑﻨﺎ ﺑﺮ ﻭﻳﮋﮔﻲﻫﺎﻱ ﺧﺎﺹ ﺍﻳﻦ ﭘﺪﻳﺪﻩ ﻭ ﺗﺄﺛﻴﺮﻱ ﻛﻪ ﺩﺭ ﺯﻧـﺪﮔﻲ ﺍﻧﺴـﺎﻥﻫـﺎ ﺩﺭ ﻫﻤـﻪ ﺟـﺎ ﺩﺍﺭﻧـﺪ، ﻣﺸﺘﺮﻙ ﻫﺴﺘﻨﺪ. ﺍﻳﻦ ﻋﻮﺍﻣﻞ ﻋﺒﺎﺭﺕﺍﻧﺪ ﺍﺯ:
.۱ ﺍﻋﺘﻘﺎﺩ ﺑﻪ ﺍﻳﻨﻜﻪ ﺩﺭﺧﺖ ﻣﺤﻞ ﺳﻜﻮﻧﺖ، ﺭﻭﺡ ﻳﻜﻲ ﺍﺯ ﺍﻭﻟﻴﺎ ﻳﺎ ﻗﺪﻳﺴﻴﻦ ﺑﻮﺩﻩ ﺍﺳﺖ.
۲. ﻓﺮﺩ ﻣﻘﺪﺳﻲ ﺩﺭ ﻧﺰﺩﻳﻚ ﻳﺎ ﺩﺭ ﺯﻳﺮ ﺩﺭﺧﺖ ﻣﺪﻓﻮﻥ ﺍﺳﺖ.
۳٫ ﻭﻗﺎﻳﻊ ﺯﻳﺮ ﺩﺭﺧﺖ: ﻛﺎﻓﻲ ﺑﻮﺩ ﻛﻪ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ، ﺍﻣﺎﻡ ﻳﺎ ﻣﺮﺷﺪﻱ ﺯﻳﺮ ﺩﺭﺧﺖ ﺩﻋﺎ ﻳﺎ ﻣﻮﻋﻈﻪ ﻛﻨﺪ ﻭ ﺗﻌﻠـﻴﻢ ﺩﻫـﺪ ﻭ ﺣﺘـﻲ ﺩﺭ ﺯﻳﺮ ﺁﻥ ﺍﺳﺘﺮﺍﺣﺖ ﻛﻨﺪ، ﺗﺎ ﺁﻥ ﺩﺭﺧﺖ ﻣﻘﺪﺱ ﮔﺮﺩﺩ.
۴. ﺩﺭﺧﺖ ﺑﻪ ﻳﻚ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ﺍﺧﺘﺼﺎﺹ ﺩﺍﺩﻩ ﺷﺪﻩ ﺍﺳﺖ؛ ﻣﺜﻞ ﺩﺭﺧﺘﺎﻧﻲ ﻛﻪ ﺑـﻪ ﺣﻀـﺮﺕ ﺧﻀـﺮ ﻣﻨﺴـﻮﺏﺍﻧـﺪ. ﺍﻟﺨﻀـﺮ ﺑﻪﻣﻌﻨﺎﻱ »ﺳﺒﺰ« ﺍﺳﺖ. ﺩﺭﻭﺯﻱﻫﺎﻱ ﻓﻠﺴﻄﻴﻦ، ﻟﺒﻨﺎﻥ ﻭ ﺳﻮﺭﻳﻪ ﺑﺮ ﺍﻳﻦ ﺑﺎﻭﺭﻧﺪ ﻛﻪ ﺍﻳﻦ ﭘﻴـﺎﻣﺒﺮ ﺍﺭﺗﺒـﺎﻁ ﻧﺰﺩﻳﻜـﻲ ﺑـﺎ ﺩﺭﺧﺘـﺎﻥ ﻣﻘﺪﺱ ﺩﺍﺭﺩ. ﮔﻔﺘﻪ ﺷﺪﻩ ﺍﺳﺖ: ﺩﺭ ﻫﺮ ﻣﻜﺎﻧﻲ ﻛﻪ ﺍﻳﺸﺎﻥ ﻣﻲﻧﺸﺴﺖ، ﺁﻥ ﻣﻜﺎﻥ ﺑﻪ ﺭﻧﮓ ﺳﺒﺰ ﺩﺭﻣﻲﺁﻣﺪﻩ. ﺩﺭ ﺍﻳـﻼﻡ ﺩﺭﺧﺖ ﺑﺎﺩﺍﻡ ﻛﻮﻫﻲ ﻣﻘﺪﺱ ﺷﻤﺮﺩﻩ ﻣﻲﺷﻮﺩ ﻛﻪ ﻧﺒﺎﻳﺪ ﺁﻥ ﺭﺍ ﺑﺮﻳﺪ ﻭ ﺑﺎﻭﺭ ﺑﺮ ﺍﻳﻦ ﺍﺳـﺖ ﻛـﻪ ﻋﺼـﺎﻱ ﺧﻀـﺮ ﺍﺯ ﭼـﻮﺏ ﺍﻳـﻦ ﺩﺭﺧﺖ ﺳﺎﺧﺘﻪ ﺷﺪﻩ ﺍﺳﺖ . ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ ﺩﺭ ﺍﻳﻨﺠﺎ ﻣﻲﺗﻮﺍﻥ ﺑﻪ ﺩﺭﺧﺘـﺎﻥ ﺳـﺮﻭﻱ ﺍﺷـﺎﺭﻩ ﻛﺮﺩ ﻛﻪ ﺩﺭ ﻣﺘﻮﻥ ﺗﺎﺭﻳﺨﻲ ﺑﻌﺪ ﺍﺯ ﺍﺳﻼﻡ ﺁﻣﺪﻩ ﻭ ﻣﻨﺴﻮﺏ ﺑﻪ ﺯﺭﺗﺸﺖ ﺑﻮﺩﻧﺪ ﻭ ﺑﻪ ﻓﺮﻣﺎﻥ ﻣﺘﻮﻛﻞ ﻋﺒﺎﺳﻲ ﻗﻄﻊ ﺷﺪﻧﺪ.
۵. ﺩﺭﺧﺘﻲ ﻛﻪ ﻳﺎﺩﺁﻭﺭ ﻭﺍﻗﻌﻪﺍﻱ ﺑﺎﺷﺪ ﻭ ﺁﻥ ﻭﺍﻗﻌﻪ ﺩﺭ ﺍﺭﺗﺒﺎﻁ ﺑﺎ ﺍﻭﻟﻴﺎ، ﻗﻬﺮﻣﺎﻧﺎﻥ ﻳﺎ ﭘﺎﺩﺷﺎﻫﺎﻥ ﻳﺎ ﺍﻓﺮﺍﺩ ﺗﺄﺛﻴﺮﮔﺬﺍﺭ ﺑﺎﺷﺪ.
۶. ﺩﺭﺧﺘﻲ ﻛﻪ ﻧﺸﺎﻥﺩﻫﻨﺪﺓ ﺭﺍﻩ ﺑﻪﺳﻮﻱ ﻳﻚ ﻣﻜﺎﻥ ﻣﻘﺪﺱ ﺑﻮﺩﻩ ﺍﺳﺖ؛ ﻣﺜﻞ ﺩﺭﺧﺖ ﻋﻨﺎﺏ ﺷﻌﻴﺐ ﻧﺒﻲ ﺩﺭ ﺍﻭﺭﺷﻠﻴﻢ.
۷. ﺍﻋﺘﻘﺎﺩ ﺑﻪ ﺍﻳﻨﻜﻪ ﺩﺭﺧﺖ ﺍﺯ ﻭﺳﺎﻳﻞ ﻳﻚ ﻓﺮﺩ ﻣﻘﺪﺱ، ﻣﺜﻼً ﺍﺯ ﻋﺼﺎﻱ ﺍﻭ، ﺟﻮﺍﻧﻪ ﺯﺩﻩ ﺍﺳﺖ.
۸. ﺩﺭﺧﺘﻲ ﻛﻪ ﺩﺭ ﺑﻴﺎﺑﺎﻥ ﺳﺎﻳﻪ ﺍﻳﺠﺎﺩ ﻛﺮﺩﻩ ﺍﺳﺖ.
۹. ﺩﺭﺧﺘﻲ ﻛﻪ ﺑﺮ ﺭﻭﻱ ﻣﺰﺍﺭ ﻳﻚ ﻗﺪﻳﺴﻲ ﺭﻭﻳﻴﺪﻩ ﺍﺳﺖ.
۱۰. ﺷﻜﻞ، ﺍﻧﺪﺍﺯﻩ ﻭ ﻋﻤﺮ ﺩﺭﺧﺖ.
۱۱. ﺍﻋﺘﻘﺎﺩ ﺑﻪ ﻗﺪﺭﺕ ﺷﻔﺎﺩﻫﻨﺪﮔﻲ ﻳﻚ ﺩﺭﺧﺖ. ﺩﺭ ﺍﻳﺮﺍﻥ ﺑﺴﻴﺎﺭﻱ ﺍﺯ ﺍﻳﻦ ﺩﺭﺧﺘﺎﻥ ﻭﺟﻮﺩ ﺩﺍﺭﻧﺪ ﻛﻪ ﻣﻌﻤﻮﻻً ﺑﺮ تنه ﺁﻧﻬـﺎ ﮔﺮﻩﻫﺎﻳﻲ ﺍﺯ ﭘﺎﺭﭼﻪ ﻭ ﻧﺦ ﻣﻲﺑﻨﺪﻧﺪ؛ ﻣﺜﻞ ﺩﺭﺧﺖ ﭼﻨﺎﺭ ﺯﻳﺎﺭﺕ ﺩﺭ ﺭﻭﺳﺘﺎﻱ ﺩﺍﺭﺧﻮﺭ ﻛﻨﺎﺭ ﻣﻘﺎﺑـﻞ ﺍﻣـﺎﻣﺰﺍﺩﻩ ﻳﺤﻴـﻲ ﺗﻬـﺮﺍﻥ ﻛـﻪ ﺑﺮﺍﻱ ﺷﻔﺎﻱ ﻛﻮﺩﻛﺎﻥ ﺑﻴﻤﺎﺭ، ﺑﺮ ﺁﻥ ﻧﺦ ﻳﺎ ﭘﺎﺭﭼﻪ ﻣﻲﺑﻨﺪﻧﺪ.
۱۲. ﺍﻋﺘﻘﺎﺩ ﺑﻪ ﺍﻳﻨﻜﻪ ﺩﺭﺧﺘﻲ ﺟﺎﻳﮕﺎﻩ ﻧﻴﺮﻭﻫﺎﻱ ﻓﺮﺍﻃﺒﻴﻌﻲ ﺍﺳﺖ.
۱۳. ﮔﻮﻧﻪﻫﺎﻱ ﺧﺎﺻﻲ ﺍﺯ ﺩﺭﺧﺘﺎﻥ ﻫﻤﻮﺍﺭﻩ ﻣﺘﺒﺮﻙ ﻳﺎ ﻣﻘﺪﺱﺍﻧﺪ.
۱۴. ﺩﺭﺧﺖ ﻳﺎﺩﺁﻭﺭ ﻣﻌﺠﺰﺍﺗﻲ ﺍﺳﺖ ﻛﻪ ﺩﺭ ﻣﺠﺎﻭﺭﺕ ﺁﻥ ﺍﺗﻔﺎﻕ ﺍﻓﺘﺎﺩﻩ؛ ﻛﻪ ﻣﻌﺮﻭﻑﺗﺮﻳﻦ ﺁﻧﻬﺎ ﺩﺭﺧﺖ ﺍﻧﺠﻴﺮﻱ ﺍﺳـﺖ ﻛـﻪ ﺑﻮﺩﺍ ﺯﻳﺮ ﺍﻳﻦ ﺩﺭﺧﺖ ﺑﻪ ﺭﻭﺷﻦﺷﺪﮔﻲ ﺭﺳﻴﺪ.
۱۵.ﺍﻋﺘﻘﺎﺩ ﺑﻪ ﺍﻳﻨﻜﻪ ﺩﺭﺧﺖ ﻣﻘﺪﺱ ﻣﺮﻛﺰ ﺍﺭﻭﺍﺡ ﻧﻴﺎﻛﺎﻥ ﺍﺳﺖ.
۱۶. ﻧﺰﺩﻳﻜﻲ ﺩﺭﺧﺖ ﻣﻘﺪﺱ ﺑﻪ ﻣﻨﺒﻊ ﺁﺏﻫﺎ ﻳﺎ ﺳﺮﭼﺸﻤﻪﻫﺎﻱ ﻣﻘﺪﺱ.
۱۷.ﺩﺭﺧﺘﻲ ﻛﻪ ﺩﺭ ﻣﻜﺎﻥﻫﺎﻱ ﻣﻘﺪﺱ ﻳﺎ ﺩﺭ ﻣﺰﺍﺭﻫﺎ ﻭ ﻣﻌﺎﺑﺪ ﻣﻘﺪﺱ ﺭﻭﻳﻴﺪﻩ (ﺑﻠﻜﻤﻦ ﺍﺷﺎﺭﻩ ﻣﻲﻛﻨـﺪ ﻛـﻪ ﺩﺭﺧﺘـﺎﻥ (ﺩﺭ ﻣﺼﺮ) ﺍﺯ ﺁﻥ ﺟﻬﺖ ﻣﻘﺪﺱﺍﻧﺪ ﻛﻪ ﺩﺭ ﻣﺤﻞ ﻗﺘﻞ ﻳﻚ ﻓﺮﺩ ﻣﻘﺪﺱ ﺭﻭﻳﻴﺪﻩﺍﻧﺪ ﻭ ﺭﻭﺡ ﺍﻭ ﺭﺍ ﺩﺭﺑﺮﮔﺮﻓﺘﻪﺍﻧـﺪ. ﺍﻭ ﻫﻤﭽﻨـﻴﻦ ﺑﻴـﺎﻥ ﻣﻲﻛﻨﺪ ﻛﻪ ﺍﻳﻦ ﺍﻣﺮ ﺑﺴﺎﻥ ﺍﻓﺴﺎﻧﺔ ﺭﻭﻳﻴﺪﻥ ﺍﻧﺠﻴﺮ ﻣﺼﺮﻱ ﺍﺯ ﻛﺎﻟﺒﺪ ﺍﻭﺯﻳﺮﻳﺲ ﺍﺳﺖ. ﺩﺭ ﺩﻳـﻦ ﺯﺭﺗﺸﺖ ﻧﻴﺰ ﺩﺭﺧﺖ ﺍﻧﺎﺭ ﺍﺯ ﺗﻘﺪﺱ ﺑﺮﺧﻮﺭﺩﺍﺭ ﺑﻮﺩﻩ ﺍﺳﺖ. ﺍﻳﻦ ﻧﻮﻉ ﻣﻌﻤﻮﻻً ﺩﺭ ﺁﺗﺸﻜﺪﻩﻫﺎ ﻛﺎﺷﺘﻪ ﻣـﻲﺷـﺪ ﻭ ﺷـﺎﺧﻪﻫـﺎﻱ ﺁﻥ ﺑﺮﺍﻱ »ﺑﺮﺳﻢ« ﺑﻪﻛﺎﺭ ﻣﻲﺭﻓت.
۱۸. ﻣﻴﺰﺍﻥ ﻓﺎﻳﺪﻩ ﻭ ﺛﻤﺮﺑﺨﺸﻲ ﻳﻚ ﺩﺭﺧﺖ.
۱۹. ﺩﺭﺧﺘﻲ ﻛﻪ ﺑﺎﻋﺚ ﺍﻳﺠﺎﺩ ﻳﻚ ﻓﻀﺎﻱ ﻣﻌﻨﻮﻱ ﮔﺮﺩﻳﺪ.
۲۰. ﺗﻘﺪﺱ ﺑﺨﺸﻴﺪﻥ ﺑﻪ ﺩﺭﺧﺘﻲ/ ﺟﻨﮕﻠﻲ ﺑﺎ ﻫﺪﻑ ﺣﻔﺎﻇﺖ ﺍﺯ ﺁﻥ.
۲۱. ﺩﺭﺧﺘﺎﻥ ﻣﻘﺪﺳﻲ ﻛﻪ ﺩﺭ ﻣﻜﺎﻥﻫﺎﻱ ﻣﺮﺗﻔﻊ ﻫﺴﺘﻨﺪ، ﻣﺴﻜﻦ ﺧﺪﺍﻳﺎﻥﺍﻧﺪ.
۲۲. ﺩﺭ ﺩﺭﻭﻥ ﺩﺭﺧﺖ ﻣﻘﺪﺱ، ﻓﺮﺷﺘﻪ، ﺟﻦ ﻳﺎ ﺷﻴﻄﺎﻧﻲ ﻗﺮﺍﺭ ﺩﺍﺭﺩ ﻛﻪ ﺍﺯ ﺁﻥ ﺣﻔﺎﻇﺖ ﻣﻲﻛﻨﺪ.
۲۳. ﺩﺭﺧﺘﻲ ﻛﻪ ﺗﻮﺳﻂ ﻳﻚ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ، ﻭﻟﻲ، ﻗﺪﻳﺲ ﻭ… ﻏﺮﺱ ﺷﺪﻩ ﺑﺎﺷﺪ.
۲۴. ﺍﺭﺗﺒﺎﻁ ﺑﺎ ﻳﻚ ﻣﻔﻬﻮﻡ ﺧﺎﺹ ﺩﺭ ﺳﻨﺖ ﺩﻳﻨﻲ: ﺯﺍﺭﻛﻮﻥ ﺑﻴﺎﻥ ﻣﻲﻛﻨﺪ ﻛﻪ ﺑﻌﻀﻲ ﺩﺭﺧﺘﺎﻥ ﺑﻪﺩﻟﻴﻞ ﺍﺭﺗﺒﺎﻃﺸﺎﻥ ﺑﺎ ﻳـﻚ ﻣﻌﻨﺎﻱ ﺧﺎﺹ، ﺩﺭ ﺳﻨﺖ ﺍﺳﻼﻡ ﻣﻘﺪﺱﺍﻧﺪ. ﺩﺭ ﺍﻳﻦ ﺻﻮﺭﺕ، ﺗﻘﺪﺱ ﺩﺭﺧﺖ ﻣﻤﻜـﻦ ﺍﺳـﺖ ﺑـﺮﺍﻱ ﺍﻳـﻦ ﺑﺎﺷـﺪ ﻛـﻪ ﺩﺭﺧـﺖ ﺑﺨﺸﻲ ﺍﺯ ﻣﺎﻭﺭﺍءﺍﻟﻄﺒﻴﻌﻪ ﺩﺭ ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺷﺪﻩ ﺍﺳﺖ .ﺑﺮﺍﻱ ﻧﻤﻮﻧﻪ، ﻣﻲﺗﻮﺍﻥ ﺑﻪ ﭼﻨﺪ ﺩﺭﺧـﺖ ﺑﻠـﻮﻁ ﺩﺭ ﺟﻮﺍﻧﺮﻭﺩ ﻭ ﭘﺎﻭﻩ ﺍﺷﺎﺭﻩ ﻛﺮﺩ ﻛﻪ ﺑﺴﻴﺎﺭﻱ ﺍﺯ ﻣﺮﺩﻡ ﺑﺎﺭ ﺩﺭﺧـﺖ ﺑﻠـﻮﻁ ﺭﺍ ﻣﺎﺋـﺪﻩﺍﻱ ﺑﻬﺸـﺘﻲ ﻭ ﻣﻘـﺪﺱ ﻣـﻲﺩﺍﻧﻨـﺪ ﻭ ﺑـﺪﺍﻥ ﺩﺧﻴﻞ ﻣﻲﺑﻨﺪﻧﺪ.
ﻣﻤﻜﻦ ﺍﺳﺖ ﻣﻮﺍﺭﺩﻱ ﻛﻪ ﺫﻛﺮ ﺷﺪﻧﺪ، ﻛﻤﺎﺑﻴﺶ ﺩﺭ ﺩﻭﺭﻩﻫﺎ ﻭ ﻣﻨﺎﻃﻖ ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺍﻳﺮﺍﻥ ﻭﺟﻮﺩ ﺩﺍﺷـﺘﻪ ﺑﺎﺷـﻨﺪ؛ ﺍﻣـﺎ ﺑـﻪﻧﻈـﺮ ﻣﻲﺭﺳﺪ ﻛﻪ ﺗﻤﺎﻡ ﺩﻻﻳﻞ ﺷﻨﺎﺧﺘﻪﺷﺪﻩ ﺑﺮﺍﻱ ﺗﻘﺪﺱ ﺩﺭﺧﺘﺎﻥ ﺭﺍ ﻣـﻲﺗـﻮﺍﻥ ﺩﺭ ﺩﻭ ﺩﺳـﺘﺔ ﻛﻠـﻲ ﻃﺒﻘـﻪﺑﻨـﺪﻱ ﻛـﺮﺩ. ﺗﻔـﺎﻭﺕ ﺍﺳﺎﺳﻲ ﻣﻴﺎﻥ ﺍﻳﻦ ﺩﻭ ﻋﺎﻣﻞ ﺍﻳﻦ ﺍﺳﺖ ﻛﻪ ﻋﺎﻣﻞ ﻧﺨﺴﺖ ﺭﻳﺸﻪ ﺩﺭ ﺍﺑﺘـﺪﺍﻱ ﺗـﺎﺭﻳﺦ ﺩﺍﺭﺩ ﻭ ﻫﺮﭼـﻪ ﺑـﻪﺳـﻮﻱ ﺩﻭﺭﺍﻥ ﺟﺪﻳـﺪﭘﻴﺶ ﻣﻲﺭﻭﻳﻢ، ﻫﻢ ﺑﻪﺩﻟﻴﻞ ﺍﻓﺰﺍﻳﺶ ﺁﮔﺎﻫﻲﻫﺎﻱ ﻋﻠﻤﻲ ﻭ ﮔﻴﺎﻩﺷﻨﺎﺧﺘﻲ ﻭ ﻫﻢ ﺑﻪﺩﻟﻴﻞ ﺗﻀﺎﺩﻱ ﻛﻪ ﺑﺎ ﺍﻧﺪﻳﺸﺔ ﺩﻳﻨـﻲ ﺩﺍﺭﺩ، ﺍﺯ ﺗﺄﺛﻴﺮ ﻭ ﺍﻫﻤﻴﺖ ﺁﻥ ﻛﺎﺳﺘﻪ ﻣﻲﺷﻮﺩ؛ ﺍﻣﺎ ﻣﻮﺭﺩ ﺩﻭﻡ، ﺑﻪ ﺍﻳﺮﺍﻥ ﺑﻌﺪ ﺍﺯ ﺍﺳﻼﻡ ﻣﺮﺑﻮﻁ ﺍﺳﺖ ﻛﻪ ﺑـﺎ ﻣﻔـﺎﻫﻴﻢ ﻭ ﺗﻌـﺎﻟﻴﻢ ﺩﻳﻨـﻲ ﺩﺭ ﺍﺭﺗﺒﺎﻁ ﺍﺳﺖ ﻭ ﻫﻤﭽﻨﺎﻥ ﻣﻮﺭﺩ ﺗﻮﺟﻪ ﻣﺮﺩﻡ، ﺑﻪﻭﻳﮋﻩ ﺭﻭﺳﺘﺎﻳﻴﺎﻥ ﺍﺳﺖ. ﺍﻳﻦ ﺩﻭ ﻋﺒﺎﺭﺕﺍﻧﺪ ﺍﺯ:
ﺭﺍﺯﻧﺎﻙ ﺑﻮﺩﻥ ﺩﺭﺧﺘﺎﻥ ﻣﻘﺪﺱ ﺩﺭ ﺷﻜﻞ، ﺍﻧﺪﺍﺯﻩ ﻭ ﻃﻮﻝ ﻋﻤﺮ ﺩﺭﺧﺘﺎﻥ ﺑﺰﺭﮒ ﻫﻤﻮﺍﺭﻩ ﺗﺠﻠﻲ ﺗﻘﺪﺱ ﻭ ﺗﻌﺎﻟﻲ ﺧﺪﺍﻭﻧﺪ ﻫﺴﺘﻨﺪ. ﺩﺭ ﺑﺮﺧﻲ ﻣﻮﺍﺭﺩ، ﺑﺰﺭﮔﻲ ﻭ ﻫﻤﻴﺸﻪ ﺳﺒﺰ ﺑﻮﺩﻥ ﻳـﻚ ﺩﺭﺧـﺖ، ﻭﻳﮋﮔﻲﻫﺎﻱ ﻣﻬﻤﻲ ﺗﻠﻘﻲ ﺷﺪﻩ ﻭ ﺑﻪ ﺗﻘﺪﻳﺲ ﺁﻥ ﺍﻧﺠﺎﻣﻴﺪﻩﺍﻧﺪ. ﻇﺎﻫﺮﺍً ﺗﺨﻴﻼﺕ ﺍﻧﺴﺎﻥﻫﺎﻱ ﺍﺑﺘﺪﺍﻳﻲ ﺍﻳـﻦ ﻧـﻮﻉ ﺍﺯ ﺩﺭﺧﺘـﺎﻥ ﺭﺍ ﺧﺪﺍ، ﻓﺮﺷﺘﻪ ﻳﺎ ﺍﻫﺮﻳﻤﻦ ﺗﻠﻘﻲ ﻛﺮﺩﻩ ﺍﺳﺖ. ﺍﺭﺗﻔﺎﻉ ﺑﺎﻻﻱ ﻳﻚ ﺩﺭﺧﺖ ﺑﺎﻋﺚ ﻣﻲﺷﺪ ﻛﻪ ﻣﻌﺘﻘﺪﺍﻥ، ﺁﻥ ﺭﺍ ﺑﻪ ﺧﺪﺍ ﻳﺎ ﻋﺎﻟﻢ ﺑـﺎﻻ ﻧﺰﺩﻳﻚﺗﺮ ﺣﺲ ﻛﻨﻨﺪ ﻭ ﺣﺘﻲ ﺁﻥ ﺭﺍ ﻭﺍﺳﻄﺔ ﻧﺰﺩﻳﻜﻲ ﻳﺎ ﺭﺳﻴﺪﻥ ﺑﻪ ﺧﺪﺍ ﺑﺪﺍﻧﻨﺪ. ﺩﺭ ﺑﻌﻀـﻲ ﻣﻮﺍﻗـﻊ ﻧﻴـﺰ ﺩﻟﻴـﻞ ﺗﻘـﺪﺱ ﻳـﻚ ﺩﺭﺧﺖ، ﻧﻪ ﺍﻧﺪﺍﺯﺓ ﺁﻥ، ﺑﻠﻜﻪ ﻇﺎﻫﺮ ﻏﻴﺮﻃﺒﻴﻌﻲ ﻭ ﻋﺠﻴﺐ ﺩﺭﺧﺖ ﺑﻮﺩ ﻛﻪ ﻣﻮﺟﺐ ﺣﻴﺮﺕ ﻣﻲﺷﺪ. مورد دیگر ﺍﺭﺗﺒﺎﻁ ﺩﺭﺧﺘﺎﻥ ﻣﻘﺪﺱ ﺑﺎ ﻳﻚ ﺭﻭﺡ ﻣﻘﺪﺱ است. ﺭﺍﻳﺞﺗﺮﻳﻦ ﻋﻠﺖ ﺗﻘﺪﺱ ﺩﺭﺧﺘﺎﻥ ﺩﺭ ﻛﺸﻮﺭﻫﺎﻱ ﺍﺳﻼﻣﻲ، ﺍﻋﺘﻘـﺎﺩ ﺑـﻪ ﺁﻧﻬـﺎ ﺑـﻪﻋﻨـﻮﺍﻥ ﺟﺎﻳﮕـﺎﻩ ﺍﺭﻭﺍﺡ ﻗﺪﻳﺴـﻴﻦ ﻳـﺎ ﺍﻭﻟﻴـﺎﻱ ﺧﺪﺍﺳﺖ. ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎﻥ ﺍﻭﻟﻴﺎ ﺭﺍ ﺷﻔﻴﻌﺎﻥ ﺩﺭ ﻧﺰﺩ ﺧﺪﺍ ﻣﻲﺩﺍﻧﻨﺪ. ﺩﺭ ﻗﺮﺁﻥ ﻛﺮﻳﻢ ﺍﻭﻟﻴﺎءﺍﻟﻠّﻪ ﻛﺴﺎﻧﻰﺍﻧﺪ ﻛﻪ ﺑﻪ ﺩﺭﺟـﺔ ﻋـﺎﻟﻰ ﺍﻳﻤـﺎﻥ ﻭ ﻋﺒﻮﺩﻳﺖ ﺭﺳﻴﺪﻩﺍﻧﺪ. ﺑﺮﺧﻮﺭﺩﺍﺭﻱ ﺍﺯ ﺍﻳﻦ ﻣﺮﺗﺒﻪ ﺍﺯ ﻭﻻﻳﺖ، ﻣﻮﺟﺐ ﻣﻲﺷﻮﺩ ﻛﻪ ﺍﻧﺴﺎﻥ ﻧﻮﻋﻲ ﻭﻻﻳﺖ ﺗﻜـﻮﻳﻨﻲ ﺑـﺮ ﻋـﺎﻟﻢ ﭘﻴـﺪﺍ ﻛﻨﺪ ﻭ ﺑﺘﻮﺍﻧﺪ ﺩﺭ ﺁﻥ ﺗﺼﺮﻑ ﻧﻤﺎﻳﺪ؛ ﭼﻨﺎﻥﻛﻪ ﺳﺮﭘﺮﺳﺘﻲ ﺩﻳﮕﺮ ﺍﻧﺴﺎﻥﻫﺎ ﻭ ﺗﺪﺑﻴﺮ ﺍﻣﻮﺭ ﺁﻧﺎﻥ ﻧﻴـﺰ ﺍﺯ ﺳـﻮﻱ ﺧﺪﺍﻭﻧـﺪ ﺑـﻪ ﭼﻨـﻴﻦ ﺍﻧﺴﺎﻥﻫﺎﻳﻲ ﻭﺍﮔﺬﺍﺭ ﻣﻲﺷﻮﺩ.
ﺩﺭ ﺍﻏﻠﺐ ﺳﺮﺯﻣﻴﻦﻫﺎﻱ ﺍﺳﻼﻣﻲ، ﺍﺯ ﺟﻤﻠﻪ ﺩﺭ ﺷﻤﺎﻝ ﺁﻓﺮﻳﻘﺎ، ﺧﺎﻭﺭﻣﻴﺎﻧﻪ ﻭ ﺍﻳﺮﺍﻥ، ﻳﻚ ﺩﺭﺧﺖ ﻣﻘﺪﺱ ﺍﺭﺗﺒﺎﻁ ﻧﺰﺩﻳﻜﻲ ﺑـﺎ ﻣﻘﺒﺮﺓ ﺍﻭﻟﻴﺎ ﻭ ﺍﻓﺮﺍﺩ ﻣﻘﺪﺱ ﺩﺍﺭﺩ. ﺩﺭﺧﺘﺎﻧﻲ ﻛﻪ ﺯﻳﺮ ﺁﻧﻬﺎ ﻣﻘﺪﺳﻴﻦ ﻣﺪﻓﻮﻥ ﺷﺪﻩﺍﻧﺪ، »ﺩﺭﺧﺖ ﻣﻘـﺪﺱ« ﻣﺤﺴـﻮﺏ ﻣـﻲﺷـﻮﻧﺪ.
ﭘﻴﺪﺍﻳﺶ ﺩﺭﺧﺖ ﻣﻘﺪﺱ ﺍﺯ ﻣﻘﺒﺮﺓ ﻣﻘﺪﺱ، ﺭﻳﺸﻪ ﺩﺭ ﻗﺪﺭﺕﻫﺎﻱ ﺟﺎﺩﻭﻳﻲ ﻭ ﺍﻋﺠﺎﺏﺁﻭﺭ ﺷـﺨﺺ ﻣﻘـﺪﺱ ﺩﺍﺭﺩ. ﻭﺳـﺘﺮﻣﺎﺭﻙ ﺑﻴﺎﻥ ﻣﻲﻛﻨﺪ ﻛﻪ ﻭﺟﻮﺩ ﺑﺎﻍﻫﺎﻱ ﻣﻘﺪﺱ ﺩﺭ ﺍﻃﺮﺍﻑ ﻣﻘﺒﺮﻩﻫﺎﻱ ﻣﻘﺪﺱ، ﻣﻤﻜﻦ ﺍﺳﺖ ﺩﺭ ﻧﺘﻴﺠﺔ ﺍﻛـﺮﺍﻩ ﻣـﺮﺩﻡ ﺍﺯ ﻗﻄـﻊ ﺍﻳـﻦ ﺩﺭﺧﺘﺎﻥ ﺑﻪﺩﻟﻴﻞ ﺗﺮﺱ ﺍﺯ ﻧﺎﺭﺿﺎﻳﺘﻲ ﺭﻭﺡ ﻣﻘﺪﺱ ﺑﺎﺷﺪ. ﺩﺭ ﻣﻮﺭﺩ ﺩﺭﺧﺘـﺎﻥ ﻗـﺪﻣﮕﺎﻩ، ﺍﻋﺘﻘـﺎﺩ ﺭﺍﻳﺞ ﺍﻳﻦ ﺍﺳﺖ ﻛﻪ ﺁﻧﻬﺎ ﺩﺍﺭﺍﻱ ﻣﻌﺠﺰﻩ ﻭ ﻛﺮﺍﻣﺖ ﻫﺴﺘﻨﺪ. ﺑﻪ ﺍﻳﻦ ﺩﺭﺧﺘﺎﻥ، ﺩﺍﺭ ﻣﺰﺍﺭ ﮔﻔﺘﻪ ﻣـﻲﺷـﻮﺩ ﻭ ﺍﻋﺘﻘـﺎﺩ ﺑـﻪ ﻣﻌﺠـﺰﻩ ﻭ ﻛﺮﺍﻣﺖ ﺩﺭ ﺁﻧﻬﺎ ﺑﺎﻋﺚ ﺑﺴﺘﻦ ﺩﺧﻴﻞ ﺑﻪ ﺁﻧﻬﺎ ﻣﻲﮔﺮﺩﺩ. ﺑﺮﺍﻱ ﻣﺜﺎﻝ، ﺩﺭﺧﺘﺎﻥ ﺑﻠﻮﻁ، ﺑﻪﻭﻳـﮋﻩ ﺍﮔـﺮ ﺩﺭ ﺍﻣـﺎﻛﻦ ﻣﻘـﺪﺱ ﺭﻭﻳﻴـﺪﻩ ﺑﺎﺷﻨﺪ، ﻧﻈﺮﻛﺮﺩﻩ ﻣﺤﺴﻮﺏ ﻣﻲﺷﻮﻧﺪ ﻭ ﻣﺮﺩﻡ ﺑﺎ ﻟﻤﺲ ﻛﺮﺩﻥ ﻳـﺎ ﺗﻤـﺎﺱ ﺑـﺎ ﺁﻧﻬـﺎ ﺑـﺮﺁﻭﺭﺩﻩ ﺷـﺪﻥ ﺁﺭﺯﻭﻫـﺎ ﻭ ﺣﺎﺟﺎﺗﺸـﺎﻥ ﺭﺍ ﻣﻲﻃﻠﺒﻨﺪ.دﺭ ﻣﻨﻄﻘﺔ ﻣﻤﺴﻨﻲ ﻣﺮﺩﻡ ﺑﻪ ﺩﺭﺧﺖ ﺑﻠﻮﻁ ﻣﻘﺪﺱ، ﭘﻴﺮ ﺑﻠﻴﻄﻲ ﻳﺎ ﭘﻴﺮ ﺑﻠﻮﻃﻲ ﻣﻲﮔﻮﻳﻨـﺪ ﻭ ﺑﺎ ﺑﺴﺘﻦ ﻟﺘﻪ ﻭ ﻛﻬﻨﺔ ﻟﺒﺎﺱ ﺑﻪ ﺁﻥ، ﺣﺎﺟﺎﺕ ﺧﻮﺩ ﺭﺍ ﻣﻲﺧﻮﺍﻫﻨـﺪ.
ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ ﻣﻲﺗﻮﺍﻥ ﺑﻪ ﺩﺭﺧﺖ ﺍﻧﺠﻴﺮ ﻛﻬﻨﺴﺎﻝ ﺩﺭ ﺟﻮﺍﺭ ﻣﻘﺒﺮﺓ ﺷﻴﺦ ﺍﺣﻤﺪ ﺟﺎﻡ ﺍﺷﺎﺭﻩ ﺩﺍﺷﺖ ﻛﻪ ﻣﺮﺩﻡ ﺑﺮﮒ ﻭ ﻣﻴﻮﺓ ﺁﻥ ﺭﺍ ﺑـﻪ ﺗﺒﺮﻙ ﻣﻲﺑﺮﻧﺪ؛ ﻫﻤﻴﻦﻃﻮﺭ ﺩﺭﺧﺘﺎﻥ ﺍﻧﺠﻴﺮ ﻣﻌﺎﺑﺪ ﺩﺭ ﺟﺰﻳﺮﺓ ﻛﻴﺶ ﻛﻪ ﻣﺮﺩﻡ ﺑﺮ ﺍﻳﻦ ﺑﺎﻭﺭﻧﺪ ﻛﻪ ﺁﻧﻬﺎ ﺷﮕﻮﻥ ﺩﺍﺭﻧﺪ. ﻧﻤﻮﻧﻪﻫـﺎﻱ ﺩﻳﮕﺮ ﺩﺭﺧﺘﺎﻥ ﺣﻴﺎﻁ ﺍﻣﺎﻣﺰﺍﺩﻩﻫﺎ ﺩﺭ ﮔﻴﻞ ﻭ ﺩﻳﻠﻢ، ﺳﺮﻭ ﻓﺮﺍﻏﻪ ﺩﺭ ﺳﻲ ﻛﻴﻠﻮﻣﺘﺮﻱ ﺍﺑﺮﻗﻮ ﻭ ﺩﺭﺧﺖ »ﮔﺮُﻩ« ﺩﺭ ﺍﺳـﺘﺎﻥ ﻣﺮﻛـﺰﻱ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﻛﻪ ﻣﺮﺩﻡ ﺑﺮ ﺁﻧﻬﺎ ﻧﺬﺭ ﻭ ﻧﻴﺎﺯ ﻣﻲﻛﻨﻨﺪ ﻭ ﺁﻧﻬﺎ ﺭﺍ ﺑﺎ ﺍﺭﻭﺍﺡ ﻣﻘﺪﺱ ﻣﺮﺗﺒﻂ ﻣﻲﺩﺍﻧﻨﺪ.
۴. قصه سرو کاشمر در دل تاریخ
خود درخت به عنوان موجودی مقدس از سوی دیگر مورد توجه مردم برای رفع نیازهایی تلقی می‌شود که در دنیا راهی برای آن نمی‌توان متصور شد. حرمت و تقدس درختان در کنار آب و چشمه در مناطق کویری و کم‌آب، بر همین اساس مکان‌هایی مقدس را پدید آورده است. این مکان‌ها از پیشینه‌ای دیرینه برخوردارند و درختان‌شان نیز کهنسال‌اند؛ درختانی که مردم به آن‌ها دخیل می‌بندند و نذرهارا برآورده می‌کنند؛ نذرهایی که بیش و پیش از هر چیز، مفهومی از سبزینگی، باروری، رویش و زایش را در خود دارند. یکی از درختان نام‌دار مقدس، سرو کاشمر است. فردی مقدس همچون زرتشت بنا به روایاتی این سرو را غرس کرده است. باور به این درخت و نذر و نیاز مردم برای آن در دوران خلفای عباسی آنچنان گسترده شد که خیلفه دستور داد آن را ببرند. حمید مصدق، شاعر روزگار معاصر، در این‌باره می‌سراید «باری، خلیفه بغداد، آن برگزیده شیوه‌ی شدادی… بر باد رفت حتی/ نام خلیفه‌ی خودخواه خودپرست … از یاد رفت، اما در کاشمر هنوز/ در ذهن هر خردورز ایرانی/ سروی به پاست … آن سرو، سرفرازتر از هر چه سرو … پابرجاست»
منابع:
دایره‌المعارف بزرگ اسلامی
خاستگاه درختان مقدس؛ مطالعه موردی درختان مقدس در ایران : ولی الله نصیری خلیل حکیمی فر
